Muziek in de kerkgeschiedenis VIII: Nieuwe ontwikkelingen

Vandaag het laatste deel in deze serie. De reis heeft ons gevoerd van de vroege kerk, via de staatskerk, reformatie, de VS en de rest van de wereld, de vorige eeuw en de evangelische beweging naar het heden. Welke nieuwe ontwikkelingen zijn er? Ik noem een aantal (Nederlandse) voorbeelden die m.i. onze (evangelische) eredienst muzikaal verrijken. Opvallend is dat er veel teruggrepen wordt, maar vaak in een hedendaags jasje.

Hernieuwde belangstelling voor de Psalmen
Een belangrijke ontwikkeling die ik zie is een hernieuwde belangstelling voor de Psalmen. Ik heb er al eens eerder aandacht aan besteed, dus ik noem het hier kort. In Nederland zijn verschillende initiatieven te noemen. Begin 21e eeuw is het initiatief Psalmen voor Nu ontstaan. Zij willen alle Psalmen opnieuw berijmen en op hedendaagse muziek zetten. Daarbij is de keuze gemaakt om héle Psalmen te zingen, en ook niet af te doen aan de soms rauwe taal (waar nog wel regelmatig Psalmen worden gezongen, gebeurt dit veelal eclectisch: alleen bepaalde verzen). Inmiddels heeft dit project haar voltooiing gevonden en zijn alle Psalmen opnieuw berijmd en op muziek gezet (zie ook mijn artikel op CVandaag). Ook The Psalm Project wil Psalmen een nieuwe leven inblazen. Zij gebruiken wel de Geneefse Psalmen, maar door aanpassingen in de melodie en/of de tekst weten zij deze liederen eigentijds te maken. Een andere insteek heeft De Nieuwe Psalmberijming. Geen nieuwe melodie, maar op de bestaande melodie een hedendaagse berijming. Ook buiten Nederland zijn interessante ontwikkelingen. The Psalms Project (niet te verwarren met het eerder genoemde The Psalm Project!) en Brian Doerksen met zijn The Shiyr Poets zijn begonnen om alle Psalmen in hun geheel op hedendaagse muziek te zetten. Beide projecten zijn begonnen bij Psalm 1 en volgende de Psalmen opeenvolgend, iets wat Psalmen voor Nu niet heeft gedaan. Beide projecten sluiten muzikaal goed aan bij de hedendaagse lofprijs- en aanbiddingsmuziek. Al langer bezig zijn de Australische Sons of Korah, die meer in een folkstijl de Psalmen volgens de NIV-vertaling op muziek zetten. We zien dan ook steeds meer (stevige) Psalmen – mondjesmaat, maar toch – terugkomen in Opwekking. Verschillende Psalmen voor Nu vinden we terug en op de laatste uitgave vinden we de niet zo gemakkelijke Psalm 13 in de uitvoering van Brian Doerksen. Dat is wel eens anders geweest. In de beginjaren van PvN heb ik een mail gestuurd naar Opwekking, met als suggestie om Ps 84 op te nemen. Dat werd toen nog aangemerkt als ongeschikt voor de bundel. Inmiddels is het lied opgenomen in de bundel.

Andere ontwikkelingen
Vanuit de Hervormd Gereformeerde Jeugdbond is de band Sela ontstaan, zij schrijven veel liederen die aansluiten bij de hedendaagse muziekcultuur. De liederen vinden hun weg ook naar de kerken, verschillende liederen zijn ook opgenomen in de bundel van Opwekking. Een ander interessante initiatief is De Oden van Salomo. De Oden Salomo zijn oudst bewaarde christelijke liederen. Een aantal van deze liederen zijn op muziek gezet door dit project. Deze muziek is hedendaags en heeft keltische invloeden, waardoor het erg stemmig is. Een ander project kijken niet naar “het oude”, maar ziet een tekort aan liederen die onze ethische betrokkenheid benoemen. Deze Schrijvers voor Gerechtigheid, zoals zij zichzelf noemen, schrijven liederen over “waar Gods hart van vol is. Gods hart klopt voor gerechtigheid.” Ze ervaren dat hier te weinig over gezongen wordt. Ook SvG vinden we inmiddels terug in Opwekking. Hopelijk volgen er meer.

Nieuwe bundels
De afgelopen jaren zijn er veel nieuwe bundels verschenen. Grote impact in de meer traditionele kerken had de uitgave van een nieuw liedboek: Liedboek. Zingen en bidden in huis en kerk. In opdracht van o.a. de PKN en later enkele gereformeerde kerken is dit boek in 2013 verschenen. Het is een brede bundel, met zowel de Geneefse Psalmen als nieuwe versie van Psalmen (o.a. Psalmen voor Nu). Naast gezangen vinden we ook liederen uit Opwekking, maar bijv. ook van Huub Oosterhuis. Dit jaar verschenen twee (meer) evangelische bundels: Hemelhoog (de opvolger van de Evangelische Liedbundel) vanuit het Evangelische Werkverband binnen de PKN en Op Toonhoogte vanuit de HGJB. In beide bundels een mengeling van oud en nieuw, Opwekking, Psalmen voor Nu, Sela.

Engelstalige worship
De worshipcultuur blijft onverminderd nieuwe muziek maken, en onverminderd populair. Bekende namen zijn Hillsong, Chris Tomlin, Matt Maher, Tim Hughes, Matt Maher en Matt Redman. De muziek ligt veelal goed in het gehoor, maar mis tekstueel vaak wat meer diepgang. Dat geldt geluk niet altijd. Een lied als 10.000 redenen van Matt Redman is erg populair, maar ook tekstueel sterk. We horen ook nieuwe invloeden bij bijvoorbeeld Rend Collective (meer folk).

Technologische ontwikkelingen
Ontwikkelingen gaan snel. Terwijl we in 2000 net een mobieltje hadden, hebben we nu smartphones die vele malen sneller zijn dan onze PC’s uit 2000! Ook in de kerk zien we deze ontwikkelingen terug. Zongen we eind vorige eeuw vaak nog uit een boekje, gingen we over op de overhead projector en is deze inmiddels vervangen door een beamer. Zelfs in traditionele kerken vinden we steeds vaker de liederen geprojecteerd. Door websites als Songselect is veel bladmuziek online beschikbaar en zie je steeds vaker dat muziek uit verschillende bundels wordt samengesteld. Dit biedt kansen, maar stelt ook eisen aan de kerken om te komen tot verantwoorde keuzes.

Ik ben benieuwd hoe de komende jaren gaan. Ik hoop dat de roep om meer Psalmen en ruimte voor lijden gehoord zal worden, en dat de kerk verrijkt wordt met een rijkere liederenschat!

Afscheidsmuziek

In het kader van de #bloghop van juni zie ik mijn kans schoon. Ik heb al jaren een enigszins dynamisch lijstje met de muziek die ik bij mijn begrafenis wil laten horen. Muziek betekent heel veel voor me, en zegt ook iets over me. Op verschillende belangrijke momenten in mijn leven heb ik muziek gebruikt om daar mijn eigen stempel op te drukken. Bij mijn trouwen, dopen, het opdragen van mijn kinderen. Soms zelf geschreven, soms een lied van een ander. Ik alleen op gitaar, of ik schakel iemand in om te zingen. Bij mijn begrafenis ben ik er zelf niet meer fysiek bij. Maar wat als ik de kans krijg om de muziek te laten horen die iets over mij zegt? Ik heb een lijst gemaakt. Een aantal nummers zijn stabiel, anderen zullen mogelijk over 5 jaar weer anders zijn. En wat mij betreft duurt het nog heel lang! En of de lijst ook integraal gedraaid zal worden (er zit een paar lange nummers bij, zelfs een van 25 minuten)? Nou ja, ik merk er niet veel van vrees ik 😀

Anathema – Inner Silence
In mijn hardrock periode was dit al een favoriet nummer van deze engelse band. Begonnen als doom metal, inmiddels meer symphonische rock a la Pink Floyd. Dit nummer zit in de overgangsfase, geschreven n.a.v. het overlijden van de oma van een van de bandleden. In die tijd heb ik, via via, de bandleden ook een aantal keer backstage ontmoet en heb ik zelfs met een van de gitaristen gejamd in een Dynamo Open Air preparty (ik herinner dat we Wish you were here van Pink Floyd en Powerslave van Iron Maiden hebben gespeeld).
Als ik de eerste pianoklanken van het lied hoor krijg ik al kippenvel. Dit is zo mooi. Met maar een korte, maar betekenisvolle tekst: “When the silence beckons / And the day draws to a close
When the light of your life sighs / And love dies in your eyes / Only then will I realize / What you mean to me.” Hoe zullen mensen mij herinneren?

Affector – Harmageddon
We blijven nog even in de hardere sferen. Affector is een christelijk metal project waarvan op dit moment één cd is verschenen: een concept album over Openbaring. Dat past natuurlijk bij het einde. Dit nummer is 13 minuten. Vette gitaarriffs en drums (Collin Leijenaar) en de mooie zang van Ted Leonard, maar ook een geweldige tekst. Het refrein geeft me kippenvel: “Hallelujah! Salvation, power and glory belong to our God / For true and righteous are His judgments”

Neal Morse – The Glory of the Lord / Outside Looking in / 12
Het liefst zou ik het hele album ? van Neal Morse doen. Maar om het kort te houden (het wordt met deze nummers al zo’n lange dienst!) deze drie nummers, die in elkaar overlopen. The Glory of the Lord is een dramatisch lied, klassiek aandoend, onregelmatig geteld (5 + 6 + 8) en laat bombastisch horen hoe groot God is. Dit loopt over in Outside Looking in, over iemand die het gevoel heeft buiten te staan, niet binnen te mogen komen. Zo ben ik ook geweest, en toch mocht ik binnen komen. Dan loopt het over in 12. 12 stammen, discipelen enzovoorts. En dan weer het refrein: “After all, we see the temple of the living God” (ik zou het tot 1:48 laten afspelen).

Salem Hill – So Human
Salem Hill is een vrij onbekende christelijke progressive rockband, maar met geweldige composities en scherpe teksten. Dit nummer gaat over onze menselijkheid. En aangezien ik dan mijn aardse lichaam achterlaat, leek me dit wel toepasselijk. Lees de tekst en oordeel zelf. En oh ja. ’t Is helemaal in 7/8. Daar word ik ook blij van!

The Flower Kings – Stardust we are
The Flower Kings heb ik leren kennen via Neal Morse, die met Roine Stolt, de zanger/gitarist van The Flower Kings, samen in Transatlantic zit (moet ik misschien toch Stranger in your soul er ook aan toevoegen?). Dit nummer gaat ook over de mens, sterrenstof zijn we, bijna goddelijk (Psalm 8:6). Episch met een mooi refrein (“Stardust we are / close to divine / Stardust we are / see how we shine”). Dat schijnen wordt trouwens gerelativeerd in het vorige nummer…

Iona – Foreign Soil
Het is moeilijk om maar één lied van Iona te kiezen. Laatst besprak ik al White Horse. Na twee nummers over de mens, een lied over de vreemde plek waar we nu zijn, maar niet echt horen. We zijn op vreemde grond. En wat is dit een mooi lied. Begint met de serene zang van Joanne Hogg. Als je hier geen kippenvel bij krijgt, dan weet ik het niet meer. Nummer heeft me ook bemoedigd als het even lastig was.

Flying Colors – The Storm
En als we het dan toch hebben over moeilijker tijden. Als er één lied is dat me er door heen helpt is het wel dit nummer. Een poppy progressive rock nummer van de supergroep bestaande uit o.a. Neal Morse en Mike Portnoy. Het is vooral de combinatie van tekst en muziek die het ‘m doet: “The storm… / We will dance as it breaks / The storm… / It will give as it takes / And all of our pain is washed away / Don’t cry or be afraid / Some things only can be made / In the storm”

Robert Fripp & Peter Gabriel – Here comes the flood
Een andere lied dat met raakt, vooral in moeilijker tijden, is dit nummer van Peter Gabriel. Vooral de uitvoering met Robert Fripp (King Crimson) vind ik geweldig. De verstilde uitvoering, de sferische gitaarpartijen van Fripp, de breekbare stem van Gabriel. En dan komt de vloed. En is alles voorbij?

Dave Bainbridge – Until the tide turns
Maar het tijd keert. Vanuit de verstilling. De verte die dichterbij komt, het wachten op verandering. Zwakte wordt sterkte (ik heb nu al kippenvel!) Als het gewone vreemd wordt. Twee worden een. Heer ik wacht… Heer ik wacht tot het tijd keert. En dan knal de hele band er in. Wauw. Zo mooi.

Psalmen voor Nu – Ken jij zo’n God? (Psalm 18)
Onmogelijk om te kiezen uit zoveel Psalmen. Dankzij Psalmen voor Nu ben ik het ook gaan waarderen op muziek. Dit is denk ik wel een van mijn favoriete. Een epische Psalm met een stuk geschiedenis. Door alles heen. Ken jij zo’n God? “Geef God alle eer / ik riep de Heer / Hij alleen zal mijn houvast zijn / Geef Hem alle eer / ik roep de Heer / Hij bevrijdt mij / Mijn vijand krijgt geen kans”

Phil Keaggy – What a day
Dit nummer staat al heel lang op deze lijst. En moet natuurlijk de afsluiting zijn! Wat een dag zal dat zijn, als we Jezus weer zien. Dit lied luisterde mijn vader vroeger veel. Jaren later vond ik het gare cassettebandje terug, zo vergaan dat het nummer nogal jengelde. Een jaar of 10 geleden heb ik de dubbel cd How the West Was One van de versie met Second Chapter of Acts via Amazon besteld (het was niet zo makkelijk te krijgen in Nederland). Sowieso een geweldige album (ik skip de lange toelichtingen bij de nummers wel…)

Hopelijk duurt het nog voor mijn afscheid er is. Maar met deze nummers kun je een glimp krijgen van wie ik ben.

God kan wel tegen een stootje…

Vandaag bracht ik een van mijn dochters naar bed, maar ze wilde door mama naar bed gebracht worden. Om logistieke redenen was het toch echt handiger dat ik het zou doen. Natuurlijk was ze het er niet mee eens! Een boos kind van zes naar boven gebracht, die naar eigen zeggen niet van me houd. Natuurlijk wel van mama. Ik heb haar maar gewoon even bij me gepakt en even laten huilen, en het me niet persoonlijk aangetrokken. Dat gaf lucht en konden we aan de slag, tanden poetsen enzo. In de badkamer begon ze al bij te trekken en had ze bedacht dat er een ding is wat papa kan en mama niet: verhaaltjes verzinnen van Curry de Draak. Geen boek voorgelezen, maar wel een nieuw avontuur van Curry de Draak bedacht. Alles was weer goed!

Toen dit allemaal gaande was, moest ik denken aan de klaagpsalmen. Daarin worden soms best pittige dingen over God gezegd. Zo kwam ik vandaag Psalm 44 tegen, waarin woorden als deze staan “Waarom verbergt u uw gelaat,
waarom vergeet u onze ellende, onze nood?” (vers 25). Net als bij mijn dochter zit het even niet goed. De ellende die het volk doorstaat is natuurlijk van een totaal andere orde dan de situatie van mijn dochter, maar een ding komt wel overeen: God/de vader krijgt de schuld. God krijgt allerlei verwijten naar Zijn hoofd, ik dat mijn dochter niet meer van me houd. Blijkbaar kun je dat gewoon zeggen tegen God. Blijkbaar is het niet erg om even je grief bij Hem neer te leggen. Ook al is het niet waar, althans niet feitelijk – wel vanuit jouw beleving. En natuurlijk houd mijn dochter nog van me (maar altijd nog meer van mama natuurlijk). En zo blijft Israël in deze Psalm ook pleiten bij God: “Sta op, kom ons te hulp,
verlos ons, omwille van uw trouw.” (vers 27). En God? God kan wel tegen een stootje! Hij heeft het tenminste ongecensureerd in de Bijbel laten staan…

Durven we dit in de kerk van vandaag ook nog te zingen, als het even tegenzit? Of zit het ons nooit tegen?

10 boeken die je gelezen moet hebben. Als je iets met muziek in de kerk doet.

Welke boeken moet je echt gelezen hebben, als je je bezig houdt met muziek in de kerk? (nou ja, moet, moet…) Vooral leiders, maar ook muzikanten, kunnen veel hebben aan meer kennis over de taak waar ze (zoveel) mee bezig zijn in de kerk. Ik heb de afgelopen periode een flinke stapel boeken gelezen over muziek, worship en liturgie. Hier een selectie van een aantal aanraders. Ze staan in willekeurige volgorde, hoewel ik de eerste vier boeken een goede start vind om je in te lezen in dit onderwerp. Lees verder

Zing een nieuw lied!

Als je mijn blogs leest, zou je misschien kunnen denken dat ik alleen maar (sombere) psalmen wil zingen. Nu wil ik de psalmen wel heel serieus nemen. En juist daarom, moeten we meer dan alleen psalmen zingen! Psalm 96 zegt: zing een nieuw lied voor de Heer. Ook Paulus heeft het over het zingen van psalmen, gezangen en geestelijke liederen (of: liederen die de Geest ingeeft). Lees verder

Nieuw leven voor de Psalmen!!!

Al eeuwen lang worden de psalmen gezongen. Duizenden jaren oud zijn ze, ooit geschreven door grootheden als koning David, zou je kunnen zeggen dat ze wel een plaatsje verdienen in de Top 2000. Sterker nog: er staat zelfs een lied in dat gebaseerd is op een psalm: Rivers of Babylon door Boney M, gebaseerd op Psalm 137 (even terzijde: dit is een nogal heftige Psalm uit een trieste periode in de geschiedenis van Israel, en de uitvoering van Boney M. staat daar haaks op. Geef mij de stemmige, maar nogal melancholische, uitvoering van Psalmen voor Nu maar!) Lees verder