We geloven wat we zingen! Geloven we wat we zingen?

Misschien nog wel meer dan de preken die we horen, Bijbelstudies die we volgen, boeken die we lezen beïnvloeden de liederen die we zingen ons geloof. Of dat echt zo is weet ik natuurlijk niet (dat zou een interessant onderzoek kunnen zijn) maar ik geloof zeker dat hetgeen we zingen ons geloof beïnvloed. En geloven we ook altijd wat we zingen?

Muziek als memorisatietechniek
Muziek is bij uitstek een middel om dingen te kunnen onthouden. Doordat er een bepaald ritme in zit, herhaling, herkenbare melodie, rijm, helpt het ons om dingen beter te onthouden. Het alfabet leert een stuk gemakkelijker met een liedje. En hoe vaak gebeurt het niet dat als je de melodie van een bekend lied hoort, en misschien alleen de eerste woorden, dat je daarna prompt de hele tekst mee kan zingen? Muziek is gewoon een handige manier om dingen te kunnen memoriseren. Het is daarom ook goed om te beseffen dat als we elke week liederen zingen, dat hetgeen we zingen ook blijft hangen.

Maar wat memoriseren we dan?
Zeker in de kerk is het niet geheel onbelangrijk om bewust te zijn van wat je zingt. Je gaat het namelijk, veelal onbewust, onthouden en het gaat je beïnvloeden. Wie mijn blog al een tijdje volgt, weet dat ik soms best kritisch ben op het liederenaanbod in evangelische gemeenten (zie bijv. Opwekking 2.0), waar ik vooral de Psalmen (Nieuw leven voor de Psalmen!!!) en ruimte voor ellende mis (Is er ruimte voor ellende in de eredienst?). Mijn motto is dan ook: aanbidding is niet los verkrijgbaar. Waar de focus ligt op een bepaalde manier van aanbidding, een bepaald soort liederen, een bepaald gevoel, verliezen we andere dingen uit het oog. Dan wordt het geloof een hallelujah-geloof waar geen ruimte meer lijkt te zijn voor de mindere kanten van het leven. Naast de beperkte onderwerpen, mis ik ook een stukje diepgang. Als we leren, moet het soms ook even net wat dieper gaan. Door brede thema’s, diversiteit in bewoordingen (niet teveel cliché’s) en soms ook een stukje theologie bereik je dat.

Bijbels
Het is natuurlijk veilig om dicht bij de Bijbel te blijven. Eigenlijk is dat eeuwenlang ook gedaan. De Psalmen waren de belangrijkste inspiratiebron. Soms werd er een refrein of strofe aan toegevoegd. In de loop der tijd ontstonden ook andere liederen, een ook andere gedeelten uit de Bijbel werden gezongen. Inmiddels is dit bijna 180 graden omgedraaid, tenminste onder evangelischen, daar zijn veel teksten van eigen makelij. Er wordt wel veel verwezen naar de Bijbel, maar soms eclectisch. Dan krijg je weer een eenzijdig beeld, en dat is nu juist niet de bedoeling. Het is dus kunst een balans te vinden tussen het ‘oude’ en het ‘nieuwe’. Als we de oude Psalmen, nieuw testamentische liederen en gezangen niet meer als inspiratiebron kennen, maar alleen de uitgeklede pop-achtige liedjes van nu, wat blijft er dan nog over? Als ik mijn voeding moet halen uit Hillsong-achtige liederen, vind ik dat ik een mager geloof heb. Niet dat we dat soort liederen niet moeten zingen, maar niet alleen maar.

Scherp?
Dat klinkt misschien wat scherp. En zo heet wordt de soep niet gegeten. De Psalmen krijgen voorzichtig meer ruimte, te voorzichtig, maar toch. Er wordt soms teruggekeken naar het verleden. Er zijn geweldige mooie nieuwe liederen, zoals van Sela en Schrijvers voor Gerechtigheid, waar een stuk diepgang in zit zonder in moeilijke theologische taal te vervallen. Daar word ik blij van, en ik denk dat hier liederen uit voorkomen die een goede aanvulling zijn op de lofprijs- en aanbiddingsliederen die we zingen. Alleen zie ik het nog te weinig gebeuren (opsteker: Opwekking neemt steeds meer liederen van o.a. Sela, Schrijvers voor Gerechtheid en Psalmen voor Nu op.)

Hart en hoofd
Beseffen wat je zingt is belangrijk. Hoe trouwens ook (wat doet je hart eigenlijk, als je zingt?). De tekst zing je, met de hele gemeente, naar God toe. Dat is nogal wat. De tekst grijpt zich ook vast in je hoofd (ook al kun je ‘m niet altijd direct zingen). Meen je wat je zingt? Geloof je het echt? Zing je soms dingen die voor je gevoel niet kloppen? Scherpen de teksten je, leren ze je meer van God, aanbid je God echt? Of geeft de mooie muziek en de makkelijke tekst je vooral een goed gevoel?

Juist keuze
De verantwoordelijken (zowel de schrijvers als zij die selecteren in de gemeente) voor de liederen hebben de verantwoordelijkheid de gemeente te voorzien in goede liederen. Het aanbod is groot, dus de uitdaging – de kunst – is om de juiste keuze te maken, passend bij de dienst. Gemeenteleden hoeven daar niet passief in te zijn. Als je bepaalde dingen ziet, breng dat op een constructieve manier ter sprake (besef wel bij wie de verantwoordelijkheid ligt). Ik moet bekennen dat ik heel soms een zin niet mee zing, omdat ik er niet achter sta of omdat ik het op dat moment niet gemeend kan zingen. Maar meestal zing ik alles, ook als ik een keer twijfels heb. Ik zing namelijk met de gemeente, met mijn hart (mijn hele, hoop ik). God kent mij en weet waarom ik zing, ook al is de tekst niet perfect. Maar dat is geen pleidooi om niet kritisch te zijn naar de tekst… Wel als bemoediging om met je hart te zingen.

En tenslotte… wat gaan we doen met al die mooie woorden?

De valkuil van het podium

Het podium. Misschien een meter hoger dan de rest van de zaal. Zodat iedereen de spreker, band en andere mensen op het podium goed kan zien. Het gevaar bestaat ook dat mensen naar je op gaan kijken, of dat je op mensen neer gaat kijken. Vooral als je een centrale plaats inneemt, zoals de spreker of zangleider/aanbiddingsleider is dit een grote valkuil.

Hoge bomen…
Nu moet ik eerlijk bekennen dat ik persoonlijk niet echt ervaring heb met mensen op het podium met sterallures. Dat het wel een probleem is blijkt uit reacties die ik soms krijg van mensen uit andere gemeenten. En ik herken het al bij mijzelf. Mijn leidinggevende rol is meer op de achtergrond, maar als gitarist sta ik regelmatig op het podium. En dan krijg je soms complimentjes. Dan moet ik oppassen dat het niet naar mijn bol stijgt… En als ik kritiek krijg vind ik dat echt niet altijd even leuk. Zeker als leidinggeven heb je soms wat te verduren. Hoge bomen vangen nu eenmaal veel wind. En kleintjes iets minder. Gelukkig ben ik geen hele hoge boom!

Leiden en dienen
Het probleem is dat een rol in de spotlights botst met het feit dat je rol dienend is. Dat je zowel moet leiding geven en je moet vertrouwen op de leiding van God. Je hebt een belangrijke taak, maar het is niet jouw feestje. Je krijgt kritiek, positief en negatief. Muzikanten zijn er vaak wat gevoeliger voor, blij als het positief is, in mineur als het negatief is. In het ergste geval stijgt de positieve kritiek naar de bol… Hoe ga je daar nu goed mee om?

Tips
Zes tips. Uit eigen ervaring, in de kerk of op het werk opgedaan. Op sommige vlakken ben ik beter dan op andere vlakken, laat ik dat vooropstellen. Maar ik denk wel dat dit de belangrijkste punten zijn om met beide benen op de grond te blijven staan. En als je hoofd in de wolken is, dan bij God.

  • Zet God in alles op de eerste plaats, zorg voor een regelmatige relatie. Dat klinkt vroom en cliché, maar is echt belangrijk. Hoe je dat doet, is persoonlijk. Lees bijbel, bidt, zing, mediteer, wandel met God… noem maar op. Deel alles met Hem.
  • Besef dat je een dienstbare rol hebt. Ook al staat er ergens leider in je functie, zorg dat je een dienende leider bent. Jezus waste de voeten van zijn discipelen. Hoe kun jij “de voeten wassen” van de mensen aan wie je leiding geeft?
  • Leer omgaan met feedback. Niet iedereen kan het even goed brengen. Ontvang positieve feedback, maar wees er ook nuchter over. Luister naar negatieve feedback, en schiet niet in de verdediging. Probeer er uit te halen waar je van kunt leren. Vraag door als je het niet begrijpt of als je aanvoelt dat er meer achter zit. Laat je niet gek maken!
  • Geef fouten toe. Als het misgaat, is er niets mis mee om je fouten te erkennen. Soms is dat erg lastig, maar het is goed om dit wel te doen. Beleid ze naar God maar ook de mensen die betrokken waren. Misschien moet je even door het stof, maar op de lange termijn zul je er de vruchten van plukken.
  • Blijf leren. Niemand is perfect, er is altijd iets te leren. Op persoonlijk gebied, op het gebied van je vaardigheden. Volg als het mogelijk is een training, lees boeken, oefen, laat je coachen door iemand met meer ervaring.
  • Deel met iemand. Praat met iemand – een vriend, je partner – over je ervaringen. Niet iemand die je naar de mond praat. Iemand die je ook, na alle loftuitingen, je doet beseffen waar je het ook al weer voor doet. Of na een stevige portie kritiek bemoedigt zodat je de moed niet opgeeft.

Trap jij wel eens in de valkuil? Hoe ga je daar mee om?

Moeten muzikanten betaald worden?

Moeten muzikanten betaald worden? Volgens koordirigent Marcel Koning wel, is hier en hier te lezen.Hij heeft natuurlijk wel een punt. Waarom wel de voorganger betalen, en niet de muzikanten? En helemaal vreemd is deze praktijk niet. Zowel in heden als verleden zijn er kerken die een of meerdere muzikanten in dienst hebben. Bij grotere evangelische gemeenten komt het ook voor dat een leidinggevende voor muziekteams in (deeltijd) dienst is.

Bijbelse argumenten
Koning noemt als argument het feit dat in Bijbel verschillende voorbeelden tegenkomt waar muzikanten vrijgezet zijn, en waarvoor in het levensonderhoud wordt voorzien. Hij schrijft:

Als je wilt weten waar er in de bijbel staat dat de zangers worden vrijgesteld: Kijk oa. in 1 Kronieken 9:33 en 1 Kronieken 25:1. Ook Nehemia 12 vind je dit.

Klopt. Maar er is nogal significant verschil. Het gaat hier om Levieten. Deze waren per definitie vrijgesteld voor bepaalde taken, waaronder ook de muzikale diensten. Ze hadden geen gebied in het lang toegewezen gekregen, waardoor ze niet in hun onderhoud konden voorzien. Er werd in hun onderhoud voorzien doordat het volk tienden moest afdragen (Numeri 18). Doordat de Levieten vrijgesteld werden, konden ze zich volledig richten op hun taak en dit ook goed doen.

Enkele duizenden jaren later is de situatie wel anders. Alleen al de context: de situatie in het OT was van toepassing op specifiek de Israëlieten, wij maken deel uit van de Gemeente. We hebben geen tempel, maar vele kerken. We hebben geen wet met vaste offerdiensten, maar de genade en tenminste aantal zaken die we moeten doen. Denk aan het avondmaal en regelmatig samenkomen. Waar de wet gedetailleerd is, zijn de richtlijnen in het NT veel vaker open voor eigen invulling. Daar lezen we zelfs dat we allemaal priesters zijn.

Kunnen we muzikanten ‘vrij zetten’
Betekent dat dan dat we het principe om muzikanten vrij te zetten niet moeten volgen? Net zoals we het principe van de tienden geen verplichting is, geloof ik ook dat dit geen verplichting is. Het is zelf nog wel zoeken naar verantwoording om een betaalde voorganger te hebben, het dichtst hierbij in de buurt komt 1 Tim. 5:17,18. Hier schrijft Paulus:

De oudsten die zich goede bestuurders tonen, verdienen dubbele eer, vooral als zij de zorg voor de prediking en het onderricht op zich hebben genomen. De Schrift zegt immers: U mag een dorsende os niet muilbanden, en: De arbeider is zijn loon waard.

Met ‘dubbele eer’ en Jezus’ uitspraak over het loon komen verschillende commentatoren dat de conclusie dat het waarschijnlijk gaat om het levensonderhoud. Ik denk dat dit aannemelijk is. Interessant is wel dat er wel een relatie is met de wijze van besturen en het geven van onderwijs. Mogelijk speelt de gedachte mee dat goed besturen ook de nodige tijd vergt, ten koste van regulier werk. Het is dan ook logisch om iemand in onderhoud te voorzien (net als weduwen en wezen, waar Paulus eerder over spreekt). Ik geloof hiermee niet dat het een verplichting is, maar het wel een goede gewoonte is. Het is goed voor een gemeente als ze goed bestuurd wordt en goed onderwijs krijgt. Dit kunnen we dus niet zomaar een op een toepassen op andere taken in de gemeente, maar het staat een gemeente natuurlijk vrij om mensen vrij te stellen voor een taak. Dus ook muzikanten.

Een afweging
Ik geloof dus niet dat er Bijbelse redenen zijn om het verplicht te doen, maar er zijn zeker ook geen argumenten om het niet te doen. Het is wel een belangrijk signaal dat je de noeste (en vaak creatieve) arbeid serieus neemt. Er zijn wel praktische punten die m.i. in overweging genomen moeten worden.

1. Investeer in muziek om de juiste redenen
Als een gemeente al in staat is om mensen in dienst te nemen, is het goed om af te vragen of dit het best in muziek geïnvesteerd moet worden. De overwegingen zullen voor verschillende gemeenten anders zijn. Heeft muziek een prominente rol in de eredienst, en moet dit van hoge kwaliteit zijn? Of ben je tevreden met de vrijwilligers die dit oppakken? Of wil je in ieder geval een zeker continuïteit waarborgen door bijvoorbeeld voor de aansturing niet afhankelijk te zijn van vrijwilligers?

2. Wie betaal je wel en wie niet?
Er zullen weinig gemeenten zijn die in staat zijn iedereen te betalen. Er zijn gemeenten die niet eens een voorganger kunnen betalen, sommigen hebben naast een voorganger (veelal in deeltijd) een pastoraal werker en/of jeugdwerker. Er zijn ook gemeenten die een coördinator voor andere bedieningen, zoals muziek, in dienst kunnen hebben. Een coördinator is een logische keuze, omdat deze persoon ook de continuïteit kan waarborgen. Je kunt (daarnaast) er ook voor kiezen om een zangleider in dienst te nemen (al dan niet ook als coördinator), deze persoon is dan een vast gezicht en geeft niet alleen leiding aan de muziekteams overall, maar ook op de zondagen. Het in dienst nemen van individuele muzikanten is daarna een logische keuze (waarbij ik opmerk dat in een traditionele kerk een organist of cantor een logische eerste keuze is), te denken aan de belangrijkste begeleidingsinstrumenten (piano, gitaar).

3. Aan welke eisen moeten muzikanten voldoen?
Als vrijwilliger kun je je nog wel veroorloven om ongeschoolde mensen in dienst te nemen. Ik denk dat dit op veel plaatsen echt wel goed uitwerkt, maar hoe zit het met de geschoolde mensen? Beroepsmuzikanten, theologen (een combinatie hiervan?)? Zou het niet mooi zijn als zij ook kansen krijgen om zich verder te ontwikkelen in de kerk, en niet alleen in de spaarzame avonduren?
Door een of meer professionals in dienst te hebben zal dat de kwaliteit ten goede komen. Zij hebben veel kennis, muzikaal, theologisch die vrijwilligers niet altijd hebben. Zeker als ze er tijd voor krijgen kunnen ze het gehele niveau opkrikken. Als coach, door een visiestukie etc.
Betekent dus dat de eisen voor professionals ook hoger zijn dan vrijwilligers. Een muzikant of coördinator moet een geschikte opleiding hebben (bijv. conservatorium, theologie) en moet vaak ook kunnen coachen, bemoedigen, visie hebben en kunnen uitwerken. Dat vraagt best wat.

4. Samen doen!
Koning stelt het ook voor: laat kerken niet ‘alleen’ aan de slag gaan, maar bespreek dit op landelijk niveau. Daarin zijn veel tussen varianten. Je zou ook kunnen kijken binnen een kerkverband, binnen je eigen regio met gelijkgestemde gemeenten (of misschien juist niet i.h.k.v. verbreding?). Hoe hoger het niveau, des te beter je kunt nadenken over een goede lijn. Hoe schaal je in, wat zijn de functie-eisen? Kun je samen doen met muzikanten, koren? Kan een coördinator voor meerdere gemeenten werken?

5. Verdere ontwikkeling consolideren
Werken met vrijwilligers is geweldig. Ik ben er zelf een en geef ook nog leiding aan vrijwilligers. Je bent echter wel afhankelijk van de tijd die iemand er voor vrij kan maken, en in hoeverre iemand zich kan en wil inzetten. In de praktijk komt het er op neer dat het in avonduren gebeurt, mensen net voldoende hebben geoefend en er met veel bloed, zweet en tranen een rooster is gemaakt. De afhankelijkheid van de inzet is groot. De focus komt daardoor veelal (maar niet altijd, gelukkig) te liggen op het draaiende houden van de reguliere praktijk. En dat is jammer! Muzikanten hebben ook creatieve uitdaging nodig (nieuwe arrangementen, nieuwe liederen). Daarnaast is het goed als een coördinator kan nadenken over de visie en dit uit kan zetten (in lijn met de visie van de gemeente).

6. Maar dit zegt niets over geestelijke aspecten
Professionals zijn waardevol, maar het zegt niets over geestelijke kwaliteiten. Daar moet je wel over nadenken. Wat betekent dat, en hoe zorg je er voor dat je dat punt niet onder laat sneeuwen door hogere kwaliteit?

Conclusie
Ik denk dat het goed is voor kerken om (samen) na te denken of dit een serieuze optie is. Voor veel kerken zal het, in ieder geval individueel, niet haalbaar zijn. Dan werkt een goede opzet met enthousiaste vrijwilligers die zich vol inzetten vaak heel goed (zo doen wij het ook). Maar stel, je ben in de positie dát je mensen hiervoor vrij kunt zetten, dan zou het geweldig zijn als dit serieus overwogen wordt!

Drie redenen waarom kwaliteit zo belangrijk is voor muziekteams

Een tijdje geleden schreef ik al over kwaliteit, maar het blijft een hot item onder muzikanten! Op de facebook-pagina Muziek in de Gemeente ontspon zich een levendige discussie over dit onderwerp. Grofweg lopen de mening uiteen tussen “als je hart maar goed is” tot “zo goed dat je op een poppodium kunt staan”. Waarom vinden we dit zo belangrijk? Ik denk dat er een paar goed redenen zijn om kwaliteit op het podium neer te zetten. Maar eerst een belangrijke vraag beantwoorden. Lees verder

Kwaliteit

Afgelopen week plaatste de EO de volgende stelling op Facebook: “Alleen getalenteerde mensen mogen meedoen in het muziekteam”. Er volgde aardig wat reacties, grofweg in twee categorieen verdeeld: eens en oneens (dit gebeurt wel vaker bij stellingen…). Zo op het eerste gezicht vermoed ik dat er meer mensen het eens waren met de stelling dan oneens. Ook ik bevind me in het kamp van de ja-knikkers.

Waarom ben ik het eens met deze stelling? Ik vind kwaliteit belangrijk. Als coordinator podiumbedieningen is vanaf het begin dat ik deze taak op me nam dit een speerpunt. Het is nogal wat, dat je op het podium van een kerk een keer in de drie of vier weken muziek mag maken voor God en gemeente! Daarom vind ik het belangrijk dat je dit zo goed mogelijk doet. Ik heb daar wel een aantal argumenten voor. Lees verder

Cursus Muziek in de Gemeente

In november heb ik in mijn gemeente een cursus Muziek in de gemeente gegeven. In deze cursus heb ik vanuit een aantal benadering muziek in de gemeente behandeld. Met een groepje van tien mensen,heb ik een goede tijd gehad. Het was ook pittig, vooral omdat ik de neiging heb alles  te willen behandelen. Wat natuurlijk onmogelijk is een paar avonden… Lees verder