Blijft er na de emotie van een opwekkingslied niets meer over?

Het artikel Invloed opwekkingsliederen op reformatorische kerken groot schrijft over kritische geluiden op een avond met als thema ‘Wat is goede muziek?’ Ds. J. M. D. de Heer bekritiseert de in zijn ogen emotionele kant van de muziek. Hij ziet dat invloed van Opwekking steeds groter wordt in reformatorische kerken en heeft hier moeite mee. Een van de panelleden adviseert uit een gemeente te gaan waar opwekkingsliederen worden gezongen. Is de kritiek terecht? Spoiler: nee, maar ten dele. Hieronder leg ik uit waarom.

Het probleem

Ds. De Heer lijkt met lede ogen de intrede van opwekkingsliederen te zien. “De belangrijkste oorzaak voor de „brede ingang” van opwekkingsmuziek ziet ds. De Heer liggen in de aansluiting van de liederen bij de beleving van mensen.”, aldus het artikel. De Heer zegt hierover: “Het leven is best ingewikkeld, mensen voelen zich vaak onbegrepen en eenzaam en zoeken naar troost. Dat biedt opwekkingsmuziek: een warme deken om je heen, een gevoel van eigenwaarde. Ik ben niet tegen gevoel, maar wantrouw het wel. Als de emoties die je bij een lied ervaart weg zijn, wat blijft er dan over? Blijft dan het Woord over?” Volgens hem botsen de teksten van opwekkingsliederen met “de prediking van Wet en Evangelie, van schuld en genade, van Adam en Christus”.

Vermijden

De invloed van opwekking lijkt te vermeden moeten worden, blijkt uit antwoorden op vragen uit het publiek. Op de vraag “Moet je weg uit een gemeente waar opwekkingsmuziek gezongen wordt” antwoordt Lean Macleane, “kenner van popmuziek”: “Dat zou ik zeker doen. Als je kinderen gedoopt zijn, heb je de plicht om hen daar te brengen waar het Evangelie recht verkondigd wordt.”. Op de respons dat kinderen opwekkingsliederen aanleren op reformatorische scholen antwoordt Ds. De Heer: „Ga naar de school toe met je bezwaren. Niet op hoge poten, maar vanuit zorg in het hart. We hebben een verantwoordelijkheid voor onze scholen.”

Opwekkingsliederen spelen te veel in op emotie

Volgens de criticasters spelen de opwekkingsliederen te veel in op emotie. Deels ben ik dat met hen eens. Hoe de liederen zijn geschreven heeft invloed op je gevoel, soms zal dat bewust zijn gedaan, vaker onbewust denk ik. Maar muziek speelt per definitie in op je gevoel, ook muziek waarbij de focus sterker lijkt te liggen op de tekst. De reden dat het bij opwekkingsliederen problematisch gevonden wordt is dat inhoud weinig tegenwicht biedt tegen dat inspelen op gevoel. Het versterkt het eerder. Hoewel ik het daarmee eens ben, lijkt me dit juist de kracht van opwekkingsliederen. Waar Geneefse Psalmen en de gezangen als te verstandelijk werden ervaren, zijn opwekkingsliederen hier een logische reactie op. Overigens kun je je afvragen of dit onderscheid helemaal terecht is: ik denk dat mensen die opgegroeid zijn met psalmen en gezangen en hier een nauwe band mee hebben óók emotie voelen. Andersom zijn er ook opwekkingsliederen waarbij er sterke teksten zijn (ik denk dan juist aan liederen van bijvoorbeeld Sela of Graham Kendrick).

Inhoudelijk zijn er theologische bezwaren

De theologische bezwaren die genoemd worden, lijken sterk gekleurd vanuit reformatorische theologie. Dat is logisch, gezien de achtergrond van deze avond. Dat komt denk ik het sterkst tot uiting in de volgende reactie: “Macleane wees op het gebruik van „bezittelijke voornaamwoorden in opwekkingsliederen. Er wordt gesproken over „Zijn bloed dat ons schoon wast.” De liederen gaan er vanzelfsprekend van uit dat jij daar ook deel aan hebt.”” In de reformatorische beweging is een grote voorzichtigheid in het te snel toe-eigenen van het heil. Maar dat is m.i. ook juiste de zwakte van deze theologie, wat je ziet in de avondmaalspraktijk. Bijna niemand durft aan te gaan. Ik vraag me af in hoeverre dat in lijn met het evangelie is. Niettemin denk ik dat er theologisch wel het e.e.a. te zeggen is over opwekking, maar dan moet wel in acht worden genomen dat opwekking een verzameling is. Je vindt er zowel Sela, m.i. toch wel degelijke theologische liederen, als Hillsong, waarbij de focus veel sterker op de beleving ligt. Het citaat van Andries Knevel, “Opwekkingsliederen hebben meer invloed in de kerk gehad dan alle theologen bij elkaar”, lijkt me ook terecht. Dat lossen we niet op door deze liederen uit te bannen, maar juist goed na te denken hoe we verschillende soorten liederen elkaar kunnen laten aanvullen. Want ik ben er van overtuigd dat er zowel aandacht moet zijn voor de beleving, het gevoel, als de doordenking, de verstandelijke kant. Beide vullen elkaar aan.

De liederen moeten vermeden worden

Ik schrok ook wel een beetje van de waarschuwing om een kerk te verlaten waar opwekkingsliederen worden gezongen. Nu kom ik uit de evangelische beweging, dus ik weet haast niet beter. Maar hoe ik ook soms moeite heb met sommige liederen, en hoe ik ook verlang naar meer liederen met diepgang, ik geloof niet dat de oplossing er in zit om dan maar weg te gaan. Ik zie juist bij Opwekking een beweging waarin geprobeerd wordt die balans te vinden. Ik zou de balans anders uit laten, vallen, maar ik zie een oprechte inzet om een zo goed mogelijke selectie te maken. Daar is veel over te zeggen, en in de komende selectie van liederen had ik andere keuzes gemaakt. Opwekking heeft m.i. dan ook een zware verantwoordelijkheid, zeker gezien het feit dat de liederen steeds breder worden gezongen. Ik pleit nog steeds voor een Opwekking 2.0, een van mijn eerste blogposts, en voor minder vaak aanvullingen. Maar vermijden? Nee, laten we sterke kanten gebruiken en de zwakke kanten aanvullen met andere liederen.

Blijft er echt niets over na de emotie?

Ds. De Heer twijfelt of er nog niets overblijft na de emotie. Dat zal verschillen per lied. Ik denk dat er liederen zijn waar zo weinig echte inhoud in zit dat je in een soort ‘rush’ komt, maar inhoudelijk weinig tot je neemt. Als je te veel van dat soort liederen zingt, kun je daarna in een leegte vervallen. Dat is een terecht valkuil. Ik deel de mening dat de Psalmen juist een goede ‘remedie’ hier tegen zijn. Inhoudelijk worden alle aspecten van het geloof bezongen. Als je alle soorten psalmen – dus ook de klaagpsalmen – langs laat komen, heb je al een gezond ‘menu’ aan liederen. Dat hoeft echt niet in plaats van opwekkingsliederen – er staan trouwens ook wel een aantal psalmen in – maar ik denk dat beide elkaar aanvullen. Als zangleiders en voorgangers die de liederen uitkiezen zich daar van bewust zijn (en bij voorkeur ook in laten trainen) komen we al een heel eind. Met mijn pagina over hedendaagse psalmen bied ik een hulpmiddel om deze psalmen in hedendaagse uitvoeringen te vinden.

Advertenties

13 thoughts on “Blijft er na de emotie van een opwekkingslied niets meer over?

  1. Mijn gitarist had er gisteren ook al over. Bij mij komen ook allerlei schrijfideeën omhoog over hetgeen gezegd is door die beste man. Wat dat aangaat kunnen we hem bedanken 🙂 Jij brengt er een mooie nuance in aan. Het is ook nooit zo zwart wit als deze man durft te beweren. Bewust omgaan met wat je zingt en waarom je het zingt en het zoeken naar een goede balans in je setlisten is wat mij betreft een hele belangrijke.

    Like

    • Er is maar weinig wat echt zwart wit is, hoewel ik ook kritisch ben naar opwekking schiet ik half niet zo door als deze mensen. Maar ik kom dan ook niet uit de gergem, vanuit dit hoek ik snap ik hun kritiek ook.

      Like

  2. Als (Kerk)musicus spreekt een dergelijke discussie mij enorm aan.
    Wiesje Hoekendijk, de initiator van de opwekkingsbundel heeft mij ooit gezegd dat dit een bundel moet zijn NAAST alle andere bundels en liedboeken die er zijn. Dat betekend dus dat de opwekkingsbundel niet de norm kan en mag zijn voor de samenzang in de ‘meeste’ gemeenten in Nederland. De Opwekkingsbundel is een vertaald ‘samanraapsel’ van allerlei christelijke muziek vanuit de hele wereld, waarbij de inhoud en vertaling getoetst wordt op basis van de gangbare pinkstertheologie. Dit geeft al duidelijk aan waarom de reformatorische kerken terughoudend, dan wel schoorvoetend met ‘opwekking’ aan de gang gaan. De logica daarvan zit hem in het feit dat in de ref. kerken meer parate bijbelkennis is, waardoor men sneller door een vertaalde tekst heen prikt. en het betreffende lied herkend wordt als een beleving en emotie aanwakkerend.
    Ik maak vaak mee dat iemand die denkt een bijbeltekst te citeren, een liedtekst citeert met de mededeling: “Maar er staat toch in de bijbel……”

    Een ander punt is dat blijkbaar ‘opwekking’ niet te zingen blijkt zonder een van alle gemakken voorziend podium waar een middelmatig theater jaloers op zou zijn. Het gevolg daarvan is dat het geen samenzang meer is maar een performance van het betreffende ‘aanbiddingsteam’. Helaas maak ik dat in mijn werk, -ik kom in veel kerken-, mee. Wat mij ook opvalt is dat de nederlandse teksten van ‘opwekking’ kritiekloos worden gezongen, wellicht zonder voldoende bijbelkennis, dan wel kennis van geschiedenis.

    Neem bijvoorbeeld lied 488 (Heer ik kom tot u). Dit is een zuiver voorbeeld van een mystiek lied. In het lied gaat het om het verkrijgen van een ontmoeting met God. Het gaat om het verkrijgen van een aanraking van God. Het gevolg is dat je God gaat schouwen en voelen, zo staat het ook letterlijk in het lied. Dit zijn precies de twee doelen van de mystiek: het schouwen van God, dat is het doel van het platonisme, en het voelen van God, de extase, dat is het doel van het neoplatonisme. De aanraking is volgens het lied levensveranderend en het doet je opstijgen, het maakt je tot een overwinnend christen. Het doet je zweven, het doet trots en twijfel wijken, het verandert je, je vindt er rust. Het gebed wat in dit lied wordt gegeven komt samengevat neer op “laat me iets voelen, dan komt het in orde.” De melodie is er op gemaakt om het gewenste “gevoel” te bevorderen. Kijk naar het door de melodie ondersteunen van de emotionaliteit (B.v. het slepend aanhouden van de toon in het refrein bij de woorden: houd, stromen, liefde.) Ook wordt op het laatst toegewerkt naar een hoogtepunt door het tweemaal herhalen van het refrein met als slot nogmaals een stuk van het refrein. Dat driemaal herhalen van het meest emotionele deel aan het eind van het lied geeft de gelegenheid om je weg te laten voeren door de emotie.Stel dat, mede door het zingen van het lied, het gewenste gevoel wordt verkregen. Je voelt diep in je binnenste Gods liefde stromen. Je stijgt op. Je gaat de lucht in. Maar wat gebeurt er vervolgens op het moment dat je Gods liefde niet meer voelt stromen? Dan volgt er een vliegongeluk, een crash, een luchtramp, want dan stort je geestelijk neer.De bijbel spreekt in Jesaja 40:31 ook over het opstijgen als met arendsvleugels. Daar gaat het echter niet om een aanraking van God, een ontmoeting met God die je doet zweven. Daar gaat het om geloof. Wie de Here verwachten (een uitdrukking van geloof, vertrouwen, rekenen op Gods beloften van bijstand en uitredding) die putten door het geloof nieuwe kracht en stijgen op. In lied 488 ontbreekt het geloof geheel. Daar is het “wie de Here verwachten” veranderd in “wie de Here voelen.” De inhoud van het lied is niet bijbels. Het leert leven op gevoel in plaats van door geloof. Het gaat tegen de bijbel in. Het is heidens, platonisch en neoplatonisch van inhoud. Het klinkt alleen maar christelijk omdat christelijke termen worden gebruikt.Mensen zeggen toch dat ze gezegend zijn door het lied. Naar hen luisterend lijkt het er op dat sommigen niet naar de rationele inhoud van het lied kijken. Het dringt helemaal niet door wat er letterlijk staat. Men pikt er willekeurig uitdrukkingen uit die men vervolgens vanuit de eigen bijbelkennis toch min of meer bijbels invult.

    De verontrusting aangaande ‘opwekking’ is wat mij betreft terecht. Terecht roept Jezus op in Zijn woord om nuchter en waakzaam te zijn!

    Like

  3. Ik wil toch een korte reactie geven, hoewel ik een hele lange zou kunnen geven. Als aanbiddingsleider kies ik vaak liederen uit voor een dienst of samenkomst. Het echt een “vak” om de juiste liederen te vinden en de juiste balans tussen “hart- en-hoofd”. Ik vergelijk het zingen van liederen met “houden van.” Het is goed om elke dag tegen je partner te zeggen: “Ik hou van je”, maar het is net zo goed/belangrijk om elke dag je partner te laten ervaren dat je van hem/haar houdt. Vul zelf maar in hoe. Dat is de balans die ik ook wil zoeken in de setlist van tekst en liederen. Opwekking en Psalmen hand in hand, voor mij is dat geen probleem maar een vanzelfsprekendheid. Ze zijn vaak complementair aan elkaar en helpen de gemeente om God te groot te maken, te danken én te ontmoeten. Ja: Opwekking kan eenzijdig zijn en speelt in op de beleving, maar is daarom niet leeg. Wat ik hoop is dat de voorgangers met wijsheid en inzicht en vol van de Heilige Geest in een open en opbouwende manier leiding geven aan dit proces binnen gemeentes waar dit een discussie is.

    Wijsheid gewenst.

    Like

  4. Mensen die erg schrikken van de reactie van Ds. de Heer, komen duidelijk niet uit een behoudende reformatorische kerk :). Want dan verbaast deze reactie je niet.
    Dat wil niet zeggen dat ik het ermee eens ben natuurlijk. Al zit er ook een kern van waarheid in als hij zegt dat het veel om gevoel draait. Ikzelf zou een combinatie van Opwekking en Psalmen fijn vinden. Het liefst ook nog een orgel, maar toen de evangelische gemeente waar ik lid ben in een ‘echte’ kerk ging huizen was het orgel het eerste wat verdween.
    Ds. de Heer heeft geen idee wat er nog meer te koop is op evangelisch/charismatisch gebied denk ik. Waarschijnlijk zou hij het aan zijn hart krijgen als hij ‘Bethel Music’, Hillsong en Jesus Culture en de leer daar achter gaat bestuderen.

    Like

  5. Zing nu psalm 80 en begrijp de tekst niet maar zal wel dom zijn of heb achterstand in mijn ontwikkeling als kind toen ik als 4 jarige het moest leren en zingen.
    En ik geniet ervan met mijn kinderen te zingen weet je dat je van waarde bent, of er zijn 10.000 redenen dat God van je houd!

    Opwekking is mij te waardevol.

    Like

  6. Wat een bijzondere discussie. Blijkbaar liggen we elkaar niet, muzikaal gezien. Ja er zijn in Opwekking, Hillsong, etc. best wel wat liederen waar je op de inhoud kritisch kan zijn. In onze aanbiddingsteams kijken we ook naar de inhoud van de liederen alvorens we ze opnemen in onze ‘lijst’. Maar een aantal jaren geleden heb ik een keer over muziek in de kerk gesproken met toen vooral ook mensen met een gereformeerde achtergrond en ik heb hen voorgehouden dat de psalmen net zoveel emoties kunnen oproepen dan bijv. opwekkingsliedjes, puur om het feit dat je ze in je jonge jeugd geleerd hebt en net als kinderliedjes, je gewoon om dat feit kunnen raken. Ze zitten diep in je systeem. Ik ben op mijn 16 e uit de Hervormde Kerk gegaan en na mijn 27e in een Evangelische gemeente terecht gekomen. Nog steeds (nu
    een 50-iger) schiet er nog wel eens een psalm naar boven, terwijl ik die qua tekst etc. echt niet meer van deze tijd vindt (persoonlijke voorkeur) , maar het doet me wat omdat ik er mee opgevoed ben.
    Op mannendagen gaan mannen spontaan staan want we gaan een psalm zingen en bij een goed ander lied blijven ze vervolgens zitten.. Dat zegt allemaal iets over emotionele beleving, vaak dus door opvoeding, goede herinneringen, etc. Het een sluit het ander niet uit. Ik ben blij dat ik in een gemeente zit waar geen psalmen gezongen worden, maar ken genoeg mensen die dit juist wel fijn vinden en blij zijn dat ze geen opwekking etc. zingen.. De kunst is samen te leven en de ggd te vinden als christenen die ons verbindt!

    Like

  7. Wat moeten we nu met uitspraken als: “Dat is niet meer van deze tijd”…… als het om kerklieden gaat! Wat proberen elkaar wijs te maken met een dergelijke nonsen-uitspraak. Als het goed is zijn ‘kerkliederen’ te verifiëren met de bijbel. Hoe zit het dan met Gods woord, de bijbel, in deze tijd?
    Ik las ook in een reactie dat psalmen net zoveel emotie kunnen oproepen als een opwekkingsliedje. Ja, een lied van Marco Borsato kan dat ook! Wat is de wezenlijke bedoeling van een lied in een geloofsgemeenschap? Is een leuke om over na te denken……….In ieder geval zochten de psalmisten in de meeste gevallen verbinding (Tefilah Hebr.) met God naar aanleiding van hun emotionele gesteldheid.

    Like

Laat een reactie achter op Freek Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.