Worshipmuziek en commercie

Laatst deed ik wat onderzoek voor een blogpost en kwam ik terecht bij artikels over de worshipmuziekbusiness en de commerciele aspecten daarvan. Het is een thema dat me vaker verontrust, maar ik vond het nu tijd om er iets over te schrijven. Tot nu toe was ik er wat terughoudend mee. Ik weet dat dit soort worshipmuziek veel gezongen wordt en ook geliefd is bij velen, en liever stoot ik niemand voor het hoofd. Aan de andere kant laat het me niet los, waardoor ik het toch nodig vind er iets over te schrijven. Waar zitten mijn zorgen?

Industrie

In het boek Selling Worship zet Pete Ward (met name vanuit Britse context) uiteen hoe vanuit de jeugdcultuur en bewegingen als The Jesus Movement de “worship” muziek is ontstaan. Maar ook hoe daarin commercie een rol is gaan spelen, door verkoop van cd’s en copyrights. Andrew Strom is in “Entertaining Ourselves to Death?” is nog wat scherper, o.a. over de invloed van de platenmaatschappijen. Hij schrijft “Many Christians may not realize that in America every one of the major Cristian music companies is now owned by a secular corporation. EMI owns Sparrow, Forefront and Gospocentric…”. Sinds het begin van deze eeuw is het marktaandeel van de “Contemporary Worship Music” stijgend, tegen de trend v.d. muziekindustrie in (volgens Wikipedia, die daarvoor enkele bronnen noemt). In de “Hot christian songs” lijst van Billboard vinden we de nodige “worship”. In het artikel “Who killed contemporary christian music” wordt kort een indruk van de CCM industrie geschetst en de verlegging van de focus naar worship, omdat dit een veiligere keuze was:

The CCM industry began relying on sure bets, and the surest bet of all was what’s broadly known as “worship music” — songs people sing at church. Initially fueled by musicians like Chris Tomlin and Sonic Flood, worship has since become CCM’s primary export — a fact worship-focused bands like Hillsong United have leveraged into playing stadiums around the world.

Kerken

Een interessante ontwikkeling sinds de jaren ’90 zijn kerken met een sterke focus op het produceren van muziek. Het bekendste voorbeeld is Hillsong, die sinds 1992 albums uitbrengt, maar bijvoorbeeld ook Vineyard en Bethel. In Nederland kennen we sinds kort Mozaiek0318 (zie bijv. hier), die nu één album uitgebracht heeft. Met name Hillsong krijgt wel eens kritiek, zoals bijvoorbeeld hier: “From a marketing and communication perspective, this is genius! Each one is designed to feed the other. Hear the song in church? Buy the album. Like the album? Come to a Concert. Like the Concert? Come to a Conference. Like the Conference? Attend our college, join our church, etc.” In dit filmpje een korte documentaire over Hillsong. Een van de pijnpunten is dat de inkomsten belastingvrij zijn. Tekenend is de uitspraak van een van de journalisten “It looks more like an entertainmentcenter then a church”. Is dat de indruk die we willen achterlaten?

Nederland

In Nederland wordt “worship” muziek voor een groot deel door Opwekking de kerken ingebracht. Opwekking is geen platenmaatschappij, geen kerk, maar een stichting. Dat betekent ook dat het geen commerciële instelling is, wat denk ik een goede zaak is. De grootste omzet komt uit de conferentie. Opwekking produceert weinig muziek zelf, maar verzamelt vooral elke jaar muziek uit binnen- en buitenland en voegt dit toe aan het repertoire. De belangrijkste platenmaatschappij op christelijk gebied in Nederland is volgens mij Ecovata, die volgens mij niet in handen is van een grote seculiere maatschappij. Misschien is Nederland te klein of te nuchter voor een echt commerciële aanpak, gelukkig maar.

Geld

Paulus schrijft “Want de wortel van alle kwaad is geldzucht.” (1 Tim 6:10). Deze wordt soms als “Want de wortel van alle kwaad is geld” begrepen, maar geld of geldzucht maakt nogal een verschil. Geld is een middel, en als middel is daar niet iets mis mee. Geldzucht is als geld geen middel, maar een doel is geworden. Ik verdien mijn inkomen als programmeur, zo kan ik de hypotheek, boodschappen en rekeningen betalen. Dat lijkt me legitiem, en zo is het ook legitiem als artiesten een inkomen hebben. De vraag is wanneer het doorschiet. Volgens mij moeten de artiesten in Nederland hard werken voor een inkomen, vaak moet er nog iets bij gedaan worden (bijv. lesgeven). Ik heb niet echt het gevoel dat het hier doorschiet en ben tot nu toe nog geen artiesten tegengekomen bij wie het in de bol gestegen is. Er is hier nu ook niet echt sprake van een miljoenenindustrie.

Verdienmodel

In Nederland is het zo dat over liederen die op zondag in een dienst worden gezongen geen rechten afgedragen hoeven te worden. Wel geldt dat voor bijvoorbeeld het projecteren van liederen er wel afgedragen moet worden. Dat gaat vooral (voor de meeste ‘evangelische’ liederen) via CCLI. Als liederen wereldwijd gezongen worden, levert dat aardige inkomsten op. Ik worstel met de vraag of dit een juist “verdienmodel” is. Het produceren van invloedrijke Engelstalige christelijke liederen is ofwel in handen van commerciële partijen of megakerken die commercieel lijken te functioneren (bij Hillsong zou het in 2013 om bijna 11 miljoen dollar gaan). In hoeverre beïnvloed dat de inhoud? Bands als die van Hillsong trekken wereldwijd rond met concertouren die qua vorm weinig te onderscheiden zijn van seculiere concerten. Daar heb ik al eerder mee geworsteld (hoewel ik het nog niet zo zwart in wil zien als in dit stuk). Bekijk onderstaand filmpje eens (met een knipoog!)

 

Invloed

Ik merk dat liederen vanuit de pinkster(mega)kerken in veel Evangelische gemeenten populair zijn. Staat er een nieuw lied van Hillsong of Jesus Culture in Opwekking, kans is groot dat zangleiders er voor kiezen. Terwijl liederen waarvan ik denk dat ze van toegevoegde waarde zijn nog wel eens overgeslagen worden. Liederen die lekker in het gehoor liggen, een sterke emotionele opbouw kennen en teksten hebben die mensen vaak persoonlijk aanspreken worden sneller gekozen. Dat maakt het mij lastig om er kritisch op te zijn, omdat ze mensen raken. En liever kom ik daar niet aan. Toch denk ik dan: dat gaat toch heel uitgekiend!

Kauwen

Maar het gaat om meer dan dat een lied jouw persoonlijk aanspreekt. Daar is niets mis mee, maar mag geen doorslaggevend argument zijn voor liedkeuze. Diensten waarin alleen dat soort liederen worden gezongen, kosten mij heel veel energie. Ik word te veel in een bepaald soort emoties meegesleurd (soms ten koste van de echte emoties die er zijn). Het ergste vind ik niet dat deze liederen veel worden gezongen, maar dat het m.i. ten koste gaat van andere liederen die volgens mij ook gezongen zouden moeten worden. Het mag niet – bewust of onbewust – zo zijn dat een goede marketing bepaald wat we zingen, en dat is waar ik huiverig voor ben. En juist de liederen waar we even op moeten kauwen, die misschien niet direct lekker in het gehoor liggen, met teksten die misschien zelfs verontrusten, kunnen zo waardevol zijn.

Anders?

Hoewel ik nog wel eens kritisch kan zijn op Opwekking, vervult ze een nuttig functie. Door een selectie van verschillende liederen, uit verschillende bronnen, is er in mijn ogen een betere balans dan wanneer je alleen nog maar hippe Engelstalige liederen zou zingen. Er is het een en ander te zeggen over de keuzes die ze maken, maar in de selecties van pakweg de afgelopen tien jaar zitten liederen die echt een aanvulling zijn voor de kerk. Dat is denk ik ook belangrijk: hoe kunnen liederen het doel – God aanbidden met de hele gemeente – dienen? Daarin mag geld eigenlijk geen rol spelen. Natuurlijk: eerlijke inkomsten voor muzikanten en componisten (net zoals voorgangers in onderhoud voorzien mogen worden).

Kerken

Ik vraag me af of kerken/kerkgenootschappen hierin meer een rol zouden kunnen spelen, en dan bedoel ik niet op de Hillsong-manier, maar waar mogelijk muzikanten vrijstellen (al dan niet samen met een aantal andere gemeenten). Waarin muzikanten vanuit en voor de kerk componeren, waarin de liederen van de kerk zijn, en niet een platenmaatschappij. Ik denk dan ook aan een koppeling aan theologen en dichters. Waarin kerken liederen met elkaar delen. Waarin kerken liederen bijschaven waar nodig. Misschien dat een kerk als Mozaiëk0318 deze functie kan vervullen, als de focus blijft liggen op waardevolle muziek maken (wat ik in elk geval van het eerste album vind) en niet de commerciële kan wordt opgegaan van stadiumconcerten etc. En kruisbestuiving tussen verschillende tradities, met ook respect voor de lange geschiedenis aan christelijke liederen naast nieuwe invloeden, lijkt me waardevol.

Advertenties

5 thoughts on “Worshipmuziek en commercie

  1. Weer een mooie, goed geresearchde en weloverwogen blogpost van jou Marc. Dank je daarvoor! Je stukken zetten me altijd aan het denken over mijn rol als (amateur) kerkmusicus. Onze achtergronden zijn iets anders, ik speel zelf m.n. in PKN kerken, maar herken erg veel van wat jij schrijft.

    Een samenwerkingsverband of ontmoetingsplaats voor spelers en dichters uit al onze tradities … zo een beetje from the ground up … dat lijkt mij ook wel wat. 😊

    Liked by 1 persoon

  2. Zet me zeker aan het denken. Blijft goed om soms even te fronsen en niet klakkeloos in onwetendheid overal op vertrouwen en als een papagaai alles wat mainstream is over te nemen. Mooie blog.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.