Woorden doen geen pijn? Over de kracht van woorden

Woorden doen geen pijn. Althans, volgens sommigen dan. Volgens mij hebben woorden juist heel veel kracht. In de Bijbel – het Woord van God – hebben woorden een belangrijk effect. Het begint al bij de schepping: God sprak en het was er. Wij hebben misschien niet om met onze woorden hele nieuwe levensvormen werkelijkheid te laten woorden, maar ook onze woorden kunnen werkelijkheid worden op een andere manier. En kunnen op die manier pijn doen, of leven brengen.

In het begin

Ik heb een heel raar idee, althans, dat zullen sommigen vinden. Ik ben van mening dat het Nieuwe Testament niet goed is ingedeeld. Het zou met Johannes moeten beginnen. Het zal te maken met mijn voorkeur voor structuren, parallellen en dat soort dingen. Genesis 1 en Johannes 1 beginnen namelijk op een zelfde manier: “In het begin schiep God de hemel en de aarde” en “In het begin was het Woord”. Indrukwekkende woorden die, althans bij mij, tot verbeelding spreken. Hier zijn twee van de belangrijkste dingen in de geschiedenis beschreven. Maar woorden hebben ook een andere kant.

Ontembaar

Jakobus schrijft dit (Jk 3:5-10):

Zo is ook de tong een klein orgaan, maar wat een grootspraak kan hij voortbrengen! Bedenk eens hoe een kleine vlam een enorme bosbrand veroorzaakt. Onze tong is net zo’n vlam: een wereld van ​onrecht, die onze lichaamsdelen in brand steekt. Want hij besmet het hele lichaam, hij steekt het rad van het leven in brand, met vuur uit de ​GehennaDe mens heeft alle mogelijke soorten dieren weten te temmen, wilde dieren, vogels, kruipende dieren en zeedieren, maar er is geen mens die de tong kan temmen, dat onberekenbare kwaad, vol dodelijk venijn. Met onze tong ​zegenen​ we onze ​Heer​ en Vader, en we ​vervloeken​ er mensen mee die God heeft geschapen als zijn evenbeeld. Uit dezelfde mond klinkt ​zegen​ en ​vervloeking. Dat kan toch niet goed zijn, broeders en zusters? 

Heeft God volledige macht over de Woorden die Hij spreekt, bij de mens is dat volgens Jakobus wel anders. Hij zet het hier denk ik wel heel zwart-wit neer, maar het is denk ik goed dat hij het zo scherp stelt. Hoe vaak gebeurt het dat je in een ruzie, in boosheid, iets roept waar je later spijt van krijgt? Ondanks excuses blijft het gezegd en is het aan de vergevingsgezindheid van de ander hoe de verhouding verder gaat. Veel kracht zit ook in de herhaling: als je maar steeds een bepaalde boodschap over jezelf te horen krijgt, ga je vanzelf geloven dat het waar is.

Herhaling

Het venijn van pesten zit hem dan ook vaak in de herhaling. Een keer een onaardig woord naar je toe geslingerd krijgen is niet leuk, twee keer wordt al minder en na de derde keer wordt het echt niet leuk. Zelf heb ik een jaar of tien te horen gekregen dat ik minderwaardig was, maar dan in minder aardige bewoordingen (zie hier). Dat, met andere omstandigheden, hakt er diep in. Hoewel ik weet dat ik niet minderwaardig ben, kost het tijd voordat je verstand en je gevoel op één lijn zitten. Vooral onbewust gedrag veranderen kost veel tijd. Heel veel tijd.

Variabelen

Een ding zit me nog wel dwars: waarom ik? Niet dat ik het mezelf verwijt, ik geloof dat een kind onschuldig is aan het het pesten dat hem of haar overkwam. Maar blijkbaar “was” er wel iets. Toen ik naar de middelbare school ging hoopte ik een nieuwe start te maken, en op de eerste dag werd ik er al uitgepikt. Blijkbaar is er een bepaald “type” mens dat alleen maar sterk kan overkomen door “zwakken” er uit te pikken. Ik was natuurlijk nog lang niet sterk en assertief genoeg – ik had immers nog steeds geen tools meegekregen – om me te verzetten. En de woorden kwamen opnieuw binnen.

Erkennen

Jakobus heeft een punt: woorden hebben kracht en zijn maar moeilijk te temmen. Mensen die roepen dat woorden geen pijn doen zijn ofwel blind voor de realiteit of hebben het geluk gehad nooit pijnlijke woorden te horen te hebben gekregen, of in elk geval niet bij herhaling. Het is ook niet heel erg vruchtbaar. Hoe kun je iemand die gepest wordt nu helpen door te bagatelliseren wat er gebeurt? Niet doen dus… het is juist nodig om te erkennen wat de woorden met iemand doen. Dan kun je kijken hoe je dit kunt herstellen. Iemand die gepest wordt, moet tools krijgen om zich te kunnen verdedigen, om de leugens af te kunnen weren. Daarnaast is het belangrijk dat de negatieve woorden uit verhouding worden gebracht door positieve woorden. Niemand is minderwaardig en iedereen heeft sterke kanten die het waard zijn om voor het voetlicht te brengen. Die zullen dus vaak herhaald moeten worden.

Realistisch

In het begin was het Woord. Het Woord is eeuwig. Het is scheppend en helend. Het Woord is mens geworden. Dé Mens. Niet alleen moeten we horen dat we niet minderwaardig zijn en sterke kanten hebben, maar ook dat onze slechte kant – die er nu eenmaal is – niet aan het lot wordt overgelaten. Ik ben niet zo van de bekeringsstrategie om iemand helemaal in een slechte zondige staat te praten en dan de oplossing te presenteren in de vorm van Jezus. Maar we hoeven niet veel moeite te doen om in te zien dat de mens tot slechte dingen in staat is. Bij de een blijft het misschien bij een klein leugentje “om best wil” of een snoepje uit de snoeptrommel ontvreemden, bij de ander loopt het uit tot vele malen ergere dingen. Wat je ook gedaan hebt: die zonden droeg Jezus aan het kruis. Dat helpt om een realistische zelfbeeld te hebben, door de ogen van het kruis, door de ogen van God. Niet als slecht zondaar, maar als geliefd mens die God niet aan zijn of haar lot wilde over laten. We hoeven niet minderwaardig over onszelf te denken, maar onszelf ook niet hoger achten dan we werkelijk zijn.

Woorden kunnen pijn doen. Woorden kunnen ook leven geven. Ik ga voor de leven gevende woorden van het Woord!

Psalmen voor Nu 131 Wees gerust

U weet het, HEER,
ik ben niet arrogant, verbeeld me niets.
Ik doe niets bovenmenselijks,
maar weet steeds wie en wat ik ben
en overschreeuw dat niet.

Integendeel.
Ik zweeg toen ik bezorgd en angstig was.
‘Stil,’ zei ik, ‘stil maar, wees gerust.’
Ik was een moeder voor mezelf.
Ik ben een kind dat rust.

Jij Israël,
vertrouw de HEER en wees gerust.
Vandaag en morgen weer.

Jij Israël,
vertrouw de HEER en wees gerust.
Vandaag en morgen weer.

 

 

 

Advertenties

One thought on “Woorden doen geen pijn? Over de kracht van woorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s