Wat is het nou? Zaterdag of zondag? Sabbat of de dag des Heeren?

Regelmatig krijg ik reacties op stukjes waarin ik het heb over de kerkdienst op zondag. Dan word ik gewezen op de sabbat. En de sabbat is op zaterdag. Nu kan ik me er gemakkelijk van afmaken door te zeggen dat het nu eenmaal de praktijk is van de meeste kerken om op zondag de kerkdienst te houden en dan ook de rustdag te houden. Maar er valt veel meer over te zeggen. Want een praktijk hoeft niet per se goed te zijn. Mijn duit in het zakje…

Wat is het probleem?

De christelijke kerk heeft overduidelijk Joodse wortels. Beter gezegd: Israëlische wortels*. Ondanks de grotendeels scheve verhoudingen heeft de kerk wat zij noemt het Oude Testament – de gehele Joodse Bijbel – ook als canoniek aanvaard**. Daar zijn goede redenen voor. In het Nieuwe Testament wordt veelvuldig gerefereerd aan het Oude Testament. Jezus’ komst wordt volgens christenen daarin al voorspeld. Er is, vanuit christelijk oogpunt, een duidelijke lijn van de schepping in Genesis naar de voleinding in Openbaring.

Maar er is ook een breuk. In essentie zit die breuk in de persoon van Jezus Christus. Is Hij nu wel of niet de Messias waar de Joden op wachtten? Al in de vroege kerk zien we hoe dit botst, zoals bijvoorbeeld in Galaten 2:11-14 waar Paulus Petrus aanspreekt op zijn gedrag. Helaas heeft die breuk tot verstrekkende gevolgen geleid, waarvan ik geloof dat dat zeker niet Jezus’ bedoeling was. Hoe machtiger de kerk werd, hoe duidelijker het verschil met de Joden is afgebakend. Ten koste van de Joden. Deze afbakening zien we duidelijk terug in de feestdagen en de rustdag. Pasen is bewust op een andere datum gezet en de zondag is als rustdag gekozen i.p.v. de zaterdag.

Wet of genade?

De hamvraag is: leven we uit de wet of genade? Moeten we de hele wet houden, of leven we onder genade en is die wet in Jezus vervuld? Als we de wet moeten houden, moeten we alles houden, dus ook de sabbat en de Joodse feestdagen, van besnijdenis tot het offeren in tempel als deze er zou zijn. Met name Paulus wijst er op dat heidenen zich niet hoeven te laten besnijden (Rm 2:25-29; Gal 5:1-12 – merk op hoe heftig Paulus zich hier uitlaat op voorstanders in vers 12: “Ze moesten zich laten castreren, die onruststokers!”). Paulus gaat hier in mijn optiek pragmatisch mee om: Titus hoefde niet besneden te worden, maar Timotheus wel. Waarom? Zijn moeder was joods. Paulus bezocht altijd eerst synagogen. Op deze manier kon Timotheus ook in de synagogen komen. Het gaat Paulus er om dat de we niet meer de wet moeten uitvoeren, we hebben genade ontvangen. Als we de wet willen uitvoeren om de wet, gaan we in tegen de genade.

Welke wet geldt voor christenen?

In sommige kerken worden wekelijks – op zondag – de Tien Geboden gelezen. Maar sec worden deze geboden niet gehouden, de rustdag wordt namelijk op zondag i.p.v. zaterdag gevierd. Ik durf de vraag op te werpen of we ons überhaupt wel aan de Tien Geboden moeten houden. Lees eens deze interessante geschiedenis uit Handelingen 15. De apostelen en oudsten behandelden de vraag in hoeverre heidense gelovigen, gelovigen die geen Joodse afkomst hebben, zich aan de wet moeten houden en of ze zich moeten laten besnijden. Het wordt een pittige discussie, die Petrus onderbreekt: waarom de heidenen een juk opleggen dat de joden zelf niet konden dragen? Hij stelt voor dat ze zich onthouden van door afgoderij besmette zaken, hoererij of ontucht en vlees waar bloed in zit. Dit voorstel wordt overgenomen en de boodschap wordt verspreid onder de gelovigen. Waarom rept Petrus niet over de Tien Geboden? Een aantal zaken zijn buiten twijfel, zoals stelen en liegen, misschien dat hij ze daarom niet noemt? Maar de meeste heidense gelovigen zullen niet in staat zijn geweest zich aan de sabbat te houden, omdat ze op die dag geen vrij kregen. Blijkbaar was dat geen issue? Misschien moet we het onszelf ook niet te moeilijk maken. Op een strikvraag van Farizeëen over wat het grootste gebod is antwoordt Jezus:

‘Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand. Dat is het grootste en eerste gebod. Het tweede is daaraan gelijk: heb uw naaste lief als uzelf. Deze twee geboden zijn de grondslag van alles wat er in de Wet en de Profeten staat.’(Mt 22:37-40).

Zo simpel is het. Nou ja, simpel… dit is moeilijk genoeg. Ook hiermee hebben we nog steeds genade nodig… Heel veel denk soms wel eens.

De praktijk

De eerste christenen kwamen op zondag samen, voor of na het werk: de dag van de opstanding – maar ook door de weeks . De Joodse christenen vierden de sabbat en kwamen, zover het kon, ook in de synagoge. De dag van de samenkomst viel aanvankelijk ook niet samen met de rustdag. Heidense christenen vierden de zondag niet. Tot de 4e eeuw kende het Romeinse Rijk trouwens een week van 8 dagen (wist je zeker niet he? Ik kom er nu ook pas achter 😉 ), totdat keizer Constantijn in 321 de zevendaagse week instelt met de zondag als rustdag. Dat besluit was ten dele logisch, omdat christenen op die dag samenkwamen, maar mogelijk ook vanuit antisemitische motieven genomen.

Moeten we als christenen dan de sabbat maar invoeren? Of moeten we het principe van rust aanhouden? De sabbat is niet alleen vanwege de relatie met de joodse wet een mooie link, het is ook de rustdag in de schepping. Aan de andere kant: de zondag is – min of meer – in onze samenleving een rustdag en dag waarop de meeste kerken hun diensten hebben. Ik denk dat het belangrijkste is dát we rust in ons leven opzoeken. Niet maar constant doorgaan. Dat we regelmatig samenkomen. Is het erg dat dit de zondag is? Persoonlijk had ik het mooier gevonden als dit de zaterdag was, maar ik zie geen dwingende redenen om persé op zaterdag de rustdag te houden. Ik zie echter ook geen reden om de zondag met hand en tand te verdedigen als rustdag. Wees dan consequent en houd de sabbat aan óf verdedig het principe van de rust tegenover de oprukkende 24 uurs economie.

Enneh… er zul vast mensen met me van mening verschillen. Misschien zelfs hele goede argumenten kunnen aandragen waarom ik er compleet naast zit. Ik ben daar benieuwd naar, dus ik lees het graag in de reacties!

 

* Zoiets als Holland en Nederland. Een Jood is wel een Israëliet, maar een Israëliet niet per se een Jood. Ik ben een Nederlander, geen Hollander (hoewel de Volgers uit Enkhuizen komen, liggen er ook roots in Brabant, Groningen, Drenthe en Limburg). Ik weet het, dit is het ‘pars pro toto’ principe, maar toch…

** Voor het gemak gebruik ik de term Oude Testament, omdat dit het meest gebruikt is onder christenen.

Advertenties

5 thoughts on “Wat is het nou? Zaterdag of zondag? Sabbat of de dag des Heeren?

  1. Een heel andere invalshoek: De namenzondag t/m zaterdag bestonden niet in Bijbelse tijden. Het gebod is zes dagen werken en één dag rusten. Ik heb nooit begrepen waarom dat per sé zaterdag, of zondag zou moeten zijn. Dat is toch niet de essentie van het gebod? De zaterdag zo benadrukken, veronderstelt dat de Joden vanaf Mozes tot nu consequent dezelfde reeks van zeven dagen hebben gehandhaafd (zonder een keer te verspringen) en dat lijkt me gezien de vele duistere perioden van afgoderij in het O.T. niet erg waarschijnlijk. Je kunt je ook afvragen waarom degenen die het zo fundamentalistisch benaderen, niet op zondag gaan werken. We hebben er immers vijf dagen werken en twee dagen rusten van gemaakt. Toch wel opmerkelijk dat degenen die alles letterlijk interpreteren, daar geen moeite mee hebben. Ten slotte wordt nergens gesteld dat de rustdag en de dag van samenkomst moeten samenvallen.

    Het steekt natuurlijk bij het idee dat de zondag er gekomen zou zijn om zich af te zetten tegen de Joden. Of dat zo is, is niet duidelijk. Waarschijnlijker is het dat christenen vanaf het begin op de eerste dag van de week samenkwamen, niet als alternatieve sabbat, maar om de Opstanding van Christus te gedenken. Verder kun je in Handelingen lezen dat Paulus zo ongeveer overal waar hij kwam uit de synagoge werd gegooid en dat hij zelfs door boze synagogegangers werd gestenigd. Ik kan me voorstellen dat dit voor veel Joodse gelovigen geen stimulans was om naar de synagoge te blijven gaan.

    Dan, last but not least, Hebreeën 4. De Hebreeënbriefschrijver geeft hier duiding van de sabbat, waar duidelijk wordt gemaakt, dat het een heenwijzing is naar de werkelijke sabbatsrust, die bestaat uit het rusten van ‘werken’ (in het kader van de ‘werken der wet’, waarvoor de genade in de plaats is gekomen). wie tot geloof is gekomen, gaat die rust in (vs. 3) en dat wordt in het daaropvolgende vers in verband gebracht met de zevende dag, waarop God rustte. De OT sabbat is dus een schaduw en de vervulling is de rust die er is in de genade van God. In die zin is het voor een christen iedere dag sabbat. We leven uit genade, niet uit ‘werken der wet’. Wie terug gaat naar de schaduw, kiest voor minder licht!

    Liked by 1 persoon

  2. Er is echt niets mis met het aanbidden op zaterdag (de Joodse sabbat). Of op zondag. We mogen God iedere dag aanbidden. Wat Paulus schrijft in Col. 2:16–17 is voor mij, als gojim doorslaggevend. Ook Romeinen 14:5. Ik las zonet dat de christelijke sabbatsviering een kwestie van geestelijke vrijheid is. Gen opdracht van God. Het is een kwestie waarover Gods Woord ons leert elkaar niet te oordelen. Ik heb er serieus mee geworsteld en ik vind het fijn dat je erover geschreven hebt. Dank je wel.

    Liked by 1 persoon

  3. Weet je wat ook mooi is? God rustte op de zevende dag. Dat was voor de mens de eerste (nieuwe) dag. De zesde dag geschapen en de zevende dag rustte God en God heeft de zevende dag gezegend, en die geheiligd, enz. Vanuit de rust Gods mogen we de nieuwe week beginnen. Mooi toch?!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s