4 opmerkelijke manieren van zingen in de kerk

Met tweeduizend jaar kerkgeschiedenis is het niet verwonderlijk dat er allerlei manieren van zingen zijn ontstaan. Toen ik me verdiepte in de geschiedenis van muziek in de kerk kwam ik soms opmerkelijke praktijken tegen. Maar ja. Dat is natuurlijk vanuit mijn standpunt bezien, misschien vinden de mensen die zo zingen of zongen wel wat ik gewend ben opmerkelijk…

Muziek in de kerk is nooit helemaal zonder discussie geweest. Zo werd in de eerste eeuwen vooral a capella gezongen, zelfs Calvijn was hier voorstander van. Instrumenten werden namelijk geassocieerd met de wereldse liederlijkheid enzo. We kunnen ons dat misschien niet meer voorstellen. Ik besefte laatst dat de muziek die nu normaal is in evangelische kerken pakweg 50 jaar geleden not done was. Ik las ergens dat Helter Skelter van de Beatles destijds een snoeihard nummer was. Als ik Opwekking 693 in de kerk speel is dat minstens zo stevig… Het is dus vaak ook maar wat je gewend bent.

Zingen op hele noten

Wat ik in ieder geval niet gewend ben is zingen op hele noten, ook wel iso-ritmisch (niet ritmisch) genoemd. Uit nieuwsgierigheid heb ik wel eens wat op Youtube opgezocht. Langzaam slepen de Psalmen zich voort. Hoe lang zou Psalm 119 duren in zijn geheel vraag ik me dan af? Ik vind het vooral verbazingwekkend dat er groepen zijn die vasthouden aan deze manier van zingen, terwijl de Geneefse Psalmen helemaal niet in hele noten zijn geschreven. Ze zijn geschreven in hele én halve noten. Op de een of andere manier is de traditie ontstaan om de noten allemaal gelijk te trekken. Maar hierdoor haal je ook de cadens, het ritme er uit (vandaar dat het zingen met de originele notenwaarden als ritmisch zingen wordt gekenmerkt – hoewel een groep even lange noten toch ook een ritme is). Hoe opmerkelijk ik het ook vind, er zijn toch echt mensen die dit juist mooi vinden. Wat ik wel eens gehoord heb is dat doordat je het zo traag zingt, je over elk woord na moet denken. Met de hogere tempi en syncope melodieën van hedendaagse liederen is dat niet eens zo’n gekke gedachte.

Lining Out

Vanaf de reformatie ontstond de gewoonte om liederen regel voor regel te zingen. Een voorzanger of predikant zong een lijn, waarna de gemeente zong. En dat zo regel voor regel. Vooral voor ongeletterden een handige methode. Vanuit Europa, met name in Engeland en Schotland, is deze methode via de puriteinen in Amerika terechtgekomen. In sommige gemeenten in de VS en Schotland (in het Gaelic) wordt het nog steeds toegepast. Andrew Wilson-Dickson schrijft in Geschiedenis van de christelijke muziek (103):

Zowel de zangleider als de individuele gemeenteleden hadden de neiging er de tijd voor te nemen (en dat was werkelijk een lange tijd – soms wel een halve minuut per regel!). […] Later gaf het langzame tempo van het zingen de mogelijkheid tot versiering en verfraaiing van de melodie tot extra noten, hoewel die door verschillende zangers tegelijkertijd en spontaan bedacht zouden kunnen zijn. Het resultaat was een soort half geïmproviseerde chaos, ongetwijfeld ondraaglijk voor geoefende musici, maar wel met het grote enthousiasme van muzikaal extatische mensen.

Niet zingen

Misschien wel het meest opmerkelijk is helemaal niet zingen. In de meeste christelijke tradities werd wel gezongen, maar niet overal. Zo vond Zwingli, een Zwitserse reformator, het niet nodig om te zingen: hij schafte het zelfs af in de eredienst. Volgens hem zou het een “te gevaarlijke afleiding tot afgoderij betekenen.”* Des te verwonderlijker is dat hij een hoog opgeleid muzikant was. Maar hij zou alleen interesse gehad hebben in de verfijnde kunstvorm van de polyfonie, niet de “eenvoudiger kost van de gemeentezang.”** Overigens hield de afschaffing niet lang stand. Ruim 60 jaar na zijn overlijden werd dit afgeschaft in de Zwingliaanse gemeenten. Er mocht weer gezongen worden.* Een van de weinige stromingen waar erediensten zijn zonder dat er gezongen wordt is de zogenaamde stille eredienst van de Quakers. Maar daarnaast hebben ze ook een ‘gewone’ eredienst. (Het zal je niet verbazen… maar op YouTube kon ik geen filmpje gevonden van een niet gezongen lied ;-).)

Harp & Bowl

Ontstaan binnen de Vineyard beweging ontleend deze manier van zingen haar naam aan Openbaring 5:8: “Op hetzelfde moment wierpen de vier wezens en de vierentwintig oudsten zich voor het lam neer. Ieder van hen had een lier en een gouden schaal vol wierook; dat zijn de gebeden van de heiligen.” Het idee is dat er geïmproviseerd wordt gezongen op een bestaand lied, als een soort gebed – al dan niet in tongen. Dat wordt dan vergeleken met de schaal (bowl) met gebeden begeleid door een lier (harp). Iedereen kan dan ook door elkaar zingen, vaak ook extatisch. Dan kan een bijzonder tafereel zich gaan afspelen. Zie hieronder een instructie.

En onze eigen tradities?

Die zijn natuurlijk volstrekt normaal, laten we wel wezen ;-). Maar kijk eens met een ander bril. Misschien vinden ze mijn of jouw manier van zingen ook opmerkelijk… Hoewel ik toch blij ben dat Zwingli’s keuze om niet te zingen in de meeste kerken geen ingang heeft gevonden.

* Tim Dowley, Christelijke muziek door de eeuwen heen (112)
** Andrew Wilson-Dickson, Geschiedenis van de christelijke muziek (64)

 

Advertenties

2 thoughts on “4 opmerkelijke manieren van zingen in de kerk

  1. De laatste manier van zingen gebeurt vaak in Evangelische kringen. Althans, bij degene waar ik heen ging. Daar heet dat hét aanbiddingsmoment. Maakt niet uit wat je zingt, hoe het klinkt en ook niet dat je het 50x herhaalt, want je bent ‘in de geest’. Mag duidelijk zijn dat mij dat te zweverig is. 😉 Overigens heb ik nooit geweten dat ‘hele noten zingen’ zo snel kon. Jouw filmpje lijkt aardig op de Hervormde Kerk hier, maar vind dat nog een redelijk tempo. Heb erger meegemaakt. Rustig 6-8 seconden per lettergreep. Ik vind het niet mooi en hyperventilatie muziek, maar ieder zo zijn smaak! Overigens… niet zingen omdat dat afgoderij is? Welke Bijbel haalde die gast dát uit? Zingen is een ruikoffer. David speelde al op zijn harp én zong daarbij voor Saul… Bijzonder hoe je dingen/teksten/bedoelingen kunt interpreteren… Ik houd best van een klassiek muziekstuk of een Katholieke mis, maar vind echt niets verkeerds aan Opwekking of Hillsong omdat er beat en drums en gitaren in zitten. En dan kom ik best uit een ‘zware’ achtergrond, zoals dat hier op de Biblebelt zo vaag wordt omschreven. 🙂

    Hoe dan ook. Goed stuk! Zoals gewoonlijk. 🙂

    Liked by 1 persoon

    • Bedankt!
      Over dat Harp & Bowl, ik denk dat het vooral in de pinksterkringen gebeurt, in de ev. gem. waar ik kom of kwam kenden we dit niet.
      Zwingli… tja, die reformatoren wilden natuurlijk schoon schip maken. Overigens vond hij ’t geen afgoderij, maar was hij bang dat het daartoe kon leiden… terwijl hij zelf muzikant was. Bijzonder hoor! Maar goed, hij kreeg weinig navolging. Gelukkig maar!

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s