Mag je zomaar een liedtekst op de site van de kerk zetten?

Mag je zomaar een liedtekst op de site van de kerk zetten? De retoriek spat natuurlijk van deze vraag af… Behalve dat christenen het volgens mij niet altijd even nauw nemen als het om auteursrechten gaat, is er vooral ook veel gebrek aan kennis. Eén liedschrijver is het beu. Hij daagt een kerk voor de rechter omdat ze een tekst van hem op de site hebben gepubliceerd.

Al je creativiteit…

Ik begrijp liedschrijver Jan Marten de Vries wel. Je schrijft een tekst, waar al je creativiteit in zit, en zonder er ook maar één cent van terug te zien verschijnt de tekst zomaar op een site. Zelf schrijf ik ook liederen en eerlijk is eerlijk, dat zie ik toch echt iets als wat ik heb gemaakt. Maar ik leef er niet van, dat scheelt. Dus ja, ik snap hem wel. En de kans is groot dat de rechter hem gelijk geeft.

Auteursrecht, hoe zit dat?

Hoe zit het nu eigenlijk? Er is namelijk een interessante uitzondering op het auteursrecht. Je mag tijdens een kerkdienst liederen zingen zonder daar auteursrechten over te betalen (wet op auteursrecht, artikel 17c). Met dank aan koningin Wilhelmina. Maar… over het reproduceren van de muziek en de teksten moeten wel rechten betaald worden (tenzij dit verjaard is). Dus ook op de beamer projecteren. Of op een website zetten. Vroeger was dat niet zo’n probleem. Je zong uit een bundel. Met de aanschaf zijn dan ook de rechten afgedragen. Als kerk zul je dus als je teksten beamert ook moeten afdragen, bijvoorbeeld via CCLI of Buma Stemra.

Voor het grijpen

Met het internet is het ongelofelijk makkelijk om aan muziek en teksten te komen. Een paar woordjes in Google typen en het ligt voor het grijpen. Op YouTube vind je de complete collectie van Opwekking. Ze zijn maar zelf hun video’s gaan plaatsen. Goed idee: “if you can’t beat ‘m, join ‘m”. Voor grote(re) artiesten of platenmaatschappijen niet zo’n probleem als je ook nog andere inkomsten hebt. Maar als individuele artiest is dat lastig, eigenlijk word je gedwongen mee te gaan.

En dan?

En ja, hoe moet je hier mee omgaan? Ik weet dat ik eind jaren 90 enthousiast mijn muziekcollectie uitbreidde met mp3’s toen ik internet via de kabel in mijn flatje kreeg. Ik kan me verdedigen met het feit dat ik nog geen christen was.  Nu is mijn uitgangspunt om het auteursrecht te respecteren, maar ik heb nog wel een paar mp3’s rondslingeren zonder de cd te hebben en kopieer ook wel eens bladmuziek (en wie een gebod overtreed…). Spotify is een uitkomst. Legaal en gratis (helaas is de reclame niet op mijn muzieksmaak afgestemd 😛 ). En op mijn blog heb ik ook wel eens teksten geciteerd (hoeveel mag dan?). En eerlijk gezegd, met goede bedoelingen. Daar heeft een artiest natuurlijk helemaal niets aan. En ik denk dat veel christenen zo denken. Voor mij een trigger om hier nog beter op te letten.

Hoe gaat dit zich ontwikkelen?

De vraag is: hoe gaat dit zich ontwikkelen? Is het auteursrecht nog wel houdbaar? Ik vind dit een lastige. Vanuit artistiek oogpunt zeg ik: aanhouden. Vanuit praktisch oogpunt zeg ik: stel alles gewoon openbaar. Verzin een ander verdienmodel. Dat laatste lijkt me wel het beste, hoewel de huidige ontwikkeling is dat dit vooral via reclame gebeurt op YouTube of Spotify. Artiesten verdienen steeds meer via optredens. Hoe kijken we hier over 10 jaar naar? Ik verwacht geen grote aanpassing op het auteursrecht, maar verwacht wel steeds meer ontwikkelingen als het gaat om andere verdienmodellen. Alleen heeft een liedschrijver als Jan Marten de Vries daar denk ik niet zo veel aan. Of hij moet sluipreclame in zijn liedteksten opnemen en gaan optreden…

Naschrift 30/12/2016: Er is inmiddels uitspraak in de zaak gedaan, zie dit artikel.

Advertenties

2 thoughts on “Mag je zomaar een liedtekst op de site van de kerk zetten?

  1. Auteursrecht is weerbarstig en (te) ingewikkeld. Nederland kent de uitzondering voor kerkzang, maar de meeste andere landen niet. Als je in Nederland uit zangboekjes zingt, hoef je niets te betalen, maar zodra je de teksten projecteert, wel. Waarom? Omdat de regels zo zijn, maar er is geen enkele logica in te ontdekken. In België moet je wel betalen voor zingen, en ook voor het projecteren, maar niet voor het gebruik van zangboekjes. Een tekst op een website zetten, mag niet zo maar, maar een citaat mag altijd. Dan is er nog ‘fair use’ voor educatiedoeleinden en iedereen wordt geacht de wet te kennen.

    De geschiedenis van het auteursrecht is ook tamelijk bizar. De tegenwoordige entertainmentindustrie is de vurigste verdediger van het auteursrecht, maar de Amerikaanse filmindustrie heeft zich destijds in Hollywood gevestigd, omdat de staat California toen het minst strenge auteursrecht van de VS had. Ze konden dan tenminste vrijelijk bestaande verhalen gebruiken voor de films… Het auteursrecht is geen mensenrecht, heeft ook niets met bescherming van creativiteit te maken (die wordt er namelijk eerder door afgeremd), maar het is zuiver een maatregel ter bescherming van een verdienmodel. Eigenlijk past het niet in het vrije markt denken, want in een vrije markt moet je verdienmodellen niet met wetten beschermen. Als je ergens geen geld mee kunt verdienen, moet je maar iets anders gaan doen. Voor de duidelijkheid, ik ben in die zin geen vrije markt denker, maar ik wil alleen maar aangeven, dat je de problematiek op veel manieren kunt benaderen. Het gaat dan ook niet om moreel recht, maar om economische regelgeving.

    Ik denk dat het internet uiteindelijk het defacto einde van het auteursrecht in de huidige vorm zal inluiden. Het is niet meer te handhaven en het is niet meer vast te stellen of een vermelding op het internet moet worden gezien als inkomstenderving, of als gratis reclame. Beide effecten komen voor. De Duitsen auteursrechtenorganisatie is al eens door Sony Music teruggefloten toen ze de ‘illegale’ muziekpublicaties op Youtube wilden aanpakken. Het zou Sony Music teveel kosten als die gratis reclame er niet meer was.

    We zien hier iets dat je in andere sectoren ook ziet: Door Airbnb protesteert de hotelsector; door Uber worden de taxibedrijven boos; door Youtube de entertainmentindustrie. In alle gevallen zijn het oude verdienmodellen die bedreigd worden door nieuwe. Dat is niets bijzonders, zo gaat het al sinds mensenheugenis. Het verouderde verdienmodel zoekt dan altijd hulp van de wetgever, maar het is ook altijd een verloren strijd geweest.

    Vroeger moesten muzikanten hun geld verdienen door mecanaat, later alleen door concerteren en toen door muziek vast te leggen op geluidsdragers: grammofoonplaten, muziekcassettes en CD’s. Dat tijdperk is nagenoeg voorbij; de CD heeft nog stuiptrekkingen. Muzikanten zullen terugvallen op concerten en zelf muziek distribueren (dat wordt door het internet juist weer gemakkelijker). De industrie zal deel verdwijnen. Zij waren vroeger altijd nodig omdat zij als enige de kapitaalintensieve productie van geluidsdragers aankonden, maar dat verdwijnt dus. Ze zullen alleen nog maar voor grote producties nodig zijn. Het is dan ook geen toeval dat de industrie harder hamert op het auteursrecht dan de artiesten. Ik denk dat ze de energie beter zouden gebruiken voor het vinden van nieuwe mogelijkheden om geld te verdienen.

    De kleinschalig opererende artiest dreigt wel het kind van de rekening te worden. Voor hen – en ik denk dat meneer de Vries een van hen is – hebben we wel wettelijke bescherming nodig. Of je dat nu via het recht moet afdwingen, is een andere zaak. Was er in goed overleg geen oplossing mogelijk?

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s