Vieze woorden

Traditie

Op sommige woorden lijkt onder evangelischen soms wel een taboe te rusten. Het lijken wel vieze woorden die je vooral niet uit mag spreken. Hier een paar woorden die volgens mij allesbehalve een taboe zouden hoeven zijn onder christenen… En in lijn met mijn blog is er in alles een relatie met muziek in de gemeente: traditie, theologie en liturgie.

Traditie
Ik heb jarenlang de volgende uitspraak van Jaroslav Pelikan onderin mijn mail gehad:

Traditie is het levende geloof van de doden;
het traditionalisme is het dode geloof van de levenden.

Wat ik er mee wil zeggen is: als een traditie, de overlevering van de ‘doden’, levend blijft is dit waardevol. Als traditie vervallen is tot traditionalisme, verwordt het tot een dood geloof. De levenden apen de oude gebruiken na zonder dat het nog inhoud heeft. De evangelische beweging is relatief jong en heeft de neiging de geschiedenis over te slaan. Er wordt dan wel gezegd dat bijv. naar de gemeente in Handelingen gekeken wordt, maar je kunt niet zomaar 2000 jaar kerkgeschiedenis negeren. Er wordt heel erg vooruit gekeken, zonder echt goed terug te kijken en te leren van het verleden.
In muziek in de gemeente zien we dit ook. Er komen enorme hoeveelheden nieuwe liederen naar voren, die soms nog maar weinig terugkijken naar het verleden. We willen dan vooral de nieuwe, hippe liederen. De kloof tussen nieuwe liederen en de oude liederen (Psalmen, gezangen) wordt steeds groter. Dat is jammer. Het nieuwe is goed – Psalm 96 roept op nieuwe liederen te zingen – maar blijf de parels uit het verleden ook niet vergeten! Houdt het levende geloof van degenen die voor ons zongen in leven. Maar laten we geen liederen zingen omdat we eenmaal altijd al deden…

Theologie
Nog zo’n “vies woord”: theologie. Ooit wilde ik een cursus geven in mijn gemeente, een soort inleiding theologie, maar kreeg ik het advies niet te veel nadruk te leggen op theologie. Theologie heeft bij sommige mensen een negatieve associatie, door vrijzinnigheid, te dogmatische houding, nadruk op verstand in plaats van gevoel. Dat is begrijpelijk. Maar als theologie goed bedreven wordt, is dit een zeer nuttig vakgebied voor de kerk. Als goed na wordt gedacht over wat de Bijbel, de geschiedenis en andere christelijke denkers ons leren, hoe we dit zo goed mogelijk over kunnen brengen in de wereld – via de gemeente – is dat van onschatbare waarde. Onderwijs is in de Bijbel een belangrijk gegeven, het komt regelmatig terug. In de Thora (“Houd de geboden die ik u vandaag opleg steeds in gedachten. Prent ze uw kinderen in en spreek er steeds over, thuis en onderweg, als u naar bed gaat en als u opstaat.”, Dt 6:6-7), de Psalmen (Psalm 119), het evangelie (Jezus onderwijst zijn discipelen drie jaar lang) en de brieven (Paulus heeft uitgebreid onderwijs genoten als farizeeër en begint pas na een tijd van onderwijs aan zijn reizen).
Ook hier is een belangrijke relatie met muziek. Wat we zingen moet wel hout snijden. Soms zet ik wel eens vraagtekens bij wat ik zing. Kan het kwaad als een theoloog een tekst nog eens doorleest? Een lied is natuurlijk geen theologische verhandeling, maar moet wel theologisch kloppen. Een theoloog moet dan wel respect hebben voor het feit dat een lied poëzie is, en dus ook beeldend spreekt.

Liturgie
Dit is een woord wat vaak associaties oproept met traditionele kerken, grote gebouwen met een vaststaand programma dat al in jaren – soms eeuwen – ongewijzigd is gebleven. De liederen zijn ouderwets, de taal is achterhaald en alles is voorspelbaar. Als het tot een dode traditie is verworden, is dat natuurlijk zorgelijk. Maar wat is er mis met een stuk houvast? Hoeveel evangelische diensten hebben stiekem altijd dezelfde volgorde, bidt de zangleider altijd het zelfde gebed in plaats een formulier gebed, zijn de liederen voorspelbaar? Het probleem is, dat er een idee wordt gewekt van vrijheid, maar er onuitgesproken toch een soort liturgie ontstaat. Kun je er dan niet beter gewoon over nadenken? Het hoeft niet elke week hetzelfde, maar mensen hebben houvast door een stuk voorspelbaarheid. Een verrassingselement is goed, maar moet wel goed gebeuren.
Vergeet ook niet waar de term liturgie vandaan komt. Er zit een stuk dienstbaarheid in. Een werk wat voor een bepaalde (goede) zaak wordt gedaan. De liturgie is er dan ook voor God en gemeente, om er voor te zorgen dat de gemeente God zo goed mogelijk kan aanbidden en van Hem leren. Alles wat in de dienst gebeurt moet daaraan bijdragen. Spontaniteit is goed, maar ik geloof niet dat Gods Geest alleen spontaan werkt, zoals ik eerder schreef.

Balans
Voor al deze woorden geldt: als er een goede balans is, hoeven dit echt geen ‘vieze woorden’ te zijn. Als traditie niet vervalt in traditionalisme, theologie niet blijft hangen in het verstand en liturgie geen lijstje afwerken wordt, kunnen de diensten fris blijven. Daarbij is denk ik vooral belangrijk: staan we open voor God, die immers door de Geest door ons hen werkt? Beseffen we dat Gods Geest ook al eeuwenlang in traditie, theologie en liturgie heeft gewerkt? Kunnen we een balans vinden tussen het goede van de generaties voor ons en het nieuwe van de huidige generatie? Dan hoeven we toch niet bang te zijn voor ‘vieze woorden’.

Advertenties

5 thoughts on “Vieze woorden

  1. Goede punten, Marc. Inmiddels is de evangelische beweging oud genoeg om alle drie zelf te hebben! Ontkennen helpt niet meer 😉 Er zijn tradities,liturgische gewoonten en er is theologie. Geen probleem. Traditie wordt een probleem als er verstarring is, of als het feit dat het een traditie is op zich een rechtvaardiging wordt van de traditie: het non-argument “het moet zo omdat we we het altijd zo hebben gedaan”.

    Als het leven uit een traditie verdwijnt, dan wordt het een soort fossiel. Je kunt de sporen van het leven nog terugvinden, maar het ding zelf is zo dood als een pier.

    Goede traditie en goede liturgie helpen om te kunnen concentreren op de kern van de zaak, zonder elke keer de vorm te moeten uitvinden. Goede theologie helpt om Bijbelse waarheden te verduidelijken en samen te vatten.

    Liked by 1 persoon

  2. Pingback: Over inhoud valt wel te twisten… | Gloria en Kyrie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s