Waarom de Bijbel geen boek met alle antwoorden is…

BijbelHoe lees je de Bijbel? Laatst deelde iemand op Facebook een citaat uit het Bijbelboek Prediker: “Dit, zegt Prediker, heb ik bij mijn zoeken naar inzicht geleidelijk ontdekt. Ik zocht nog verder, maar zonder veel resultaat. Eén man op de duizend kon ik nog vinden, maar niet één vrouw op de duizend.” (Pr 7:27, 28) De vrouwen waren overduidelijk niet zo blij met deze uitspraak van de Prediker (en niet geheel onterecht). Is de Bijbel vrouwonvriendelijk of begrijpen we het verkeerd? Hetzelfde geldt in positieve zin: dan citeren we Jeremia 29:11 om een ander te bemoedigen dat God altijd het beste met iemand voor heeft. Moeten we de Bijbel van kaft tot kaft letterlijk nemen, en gebruiken als een soort antwoordenboek? En hoe selectief moeten we de Bijbel gebruiken in onze liederen?

Kloof
Als we de Bijbel lezen moeten we beseffen dat er een flinke kloof is tussen ons en de schrijvers van de Bijbel. Het Nieuwe Testament is in de eerste eeuw afgerond en sommige verhalen uit de Oude Testament moeten vanaf het begin der tijden overgeleverd zijn voordat Mozes begon te schrijven. Naast de kloof in tijd is er ook een enorme culturele afstand. We begrijpen sommige wetten of gewoonten niet (meer). We zullen dus op de een of andere manier een brug moeten slaan in tijd en cultuur.
Dat zien we al bij de tekst uit Prediker. Was het normaal in die cultuur dat een vrouw minder hoog werd geacht als een man? Betekent dat dan ook hij gelijk heeft? Of moeten we ons beperken tot de essentie van deze tekst en het vrouwonvriendelijke element maar negeren? Hoe dan ook: deze tekst is onder huidige omstandigheden politiek incorrect. En misschien is het ook goed te beseffen dat Jezus vrouwen anders benadert.

Gezag
Veel christenen geloven dat de Bijbel Gods Woord is, ik ook. Maar wat houdt dat in? Het is niet letterlijk zo uit de hemel komen vallen. De enige tekst waarvan we weten dat die door God is geschreven zijn de Tien Geboden, de eerste versie. De Bijbeltekst is geschreven door mensen. We zeggen dat God de schrijvers heeft geïnspireerd, zoals we lezen in 1 Timotheus 3:14: “Elk schriftwoord is door God geïnspireerd“. We gaan er dan ook vanuit dat God gebruik maakt van de persoonlijkheid van de schrijver, dat de tekst een eigen karakter geeft. Welk ‘gezag’ heeft de tekst dan? Hoe moeten we dit ‘gezag’ goed toepassen? Om Paulus verder te volgen: “en is dus bruikbaar voor het onderricht, voor het weerleggen van dwalingen, voor de verbetering van de zeden en voor de opvoeding tot een rechtschapen leven, zodat de mens van God berekend is voor zijn taak en toegerust is voor elk goed werk.” Paulus vult dit heel praktisch in, het moet invloed hebben op je taak en je leven. Het gezag van de Schrift is dus iets anders als de Bijbel gebruiken voor je eigen gelijk, om je eigen punt te maken of in het ergste geval oorlogen ontketenen… Laten we er maar wijs mee omgaan en onze uitleg niet als gezaghebbend beschouwen.

Letterlijk?
Letterlijk BijbelMaar moeten we alles in de Bijbel dan letterlijk nemen? Er zijn mensen die zeggen dan dat ze de Bijbel van kaft tot kaft geloven. Ik heb daar zo mijn twijfels over. Behalve dat niet iedereen de Bijbel ook echt helemaal heeft gelezen, staan er toch regelmatig stukken in waar we tegenwoordig anders over mee omgaan. Ik hoef maar te verwijzen naar het stuk van Prediker waar ik mee begon… Of wat te denken van de uitspraken van de vrienden van Job? God zegt dat zij niet juist hadden gesproken, en Job wel (42:8). Bedenk trouwens dat Job soms erg scherp is in zijn bewoordingen. Het is dus niet verstandig om zonder blikken of blozen te zeggen dat je de Bijbel letterlijk gelooft van kaft tot kaft, want er staan ook dingen in die tegen ons geloof in gaan!

Genre
Er zijn om te beginnen twee belangrijke aspecten om mee te nemen bij het begrijpen van een tekst. Het is belangrijk om te weten om welk genre het gaat. Genesis vertelt geschiedenis, maar op verschillende manier. Genesis 1 is waarschijnlijk poëtisch, terwijl Genesis 2 vertellend is. We vinden geschiedenis, gedichten, profetieën, wijsheidsliteratuur, theologische verhandelingen, liederen, persoonlijke inzichten, discussies… Als je een stuk niet leest zoals het bedoelt is, kun je aardig de mist in gaan. Sommige mensen menen bijvoorbeeld dat we Psalm 51 (in Opwekking gedeeltelijk opgenomen in 389 Create in me a clean heart) niet kunnen zeggen. Maar als we beseffen dat David vanuit zijn persoonlijk ervaring zingt om Gods Geest niet weg te laten nemen begrijpen we het beter. Het gaat niet om een theologische uitspraak, maar een persoonlijke worsteling.

Context
Naaste het genre is de context essentieel. Wat staat er direct voor en na de tekst? Wat gebeurt er in het hoofdstuk, het hele Bijbelboek? Staat in het Oude of het Nieuwe Testament? Aan wie is het gericht? Wie was de schrijver? Allemaal belangrijke vragen om een tekst goed te begrijpen. Als we deze vragen negeren kunnen we soms aardig uit de bocht vliegen met een tekst. Een bekend voor beeld is Jeremia 29:11:  “Ik ken de plannen die Ik met u heb – godsspraak van de HEER. Ze hebben uw heil op het oog, niet uw ongeluk, en een hoopvolle toekomst.” We lezen dit vaak als een bemoedigende tekst voor ons persoonlijk leven (in het Engels taalgebied schijnt men soms met de term ‘prosper’ hier een extra steun voor de ‘prosperity teaching’ in te vinden). Maar is dat de bedoeling? Het is geschreven aan de ballingen, die worden opgeroepen de situatie waar ze nu in zitten te accepteren en daar een leven op te gaan bouwen. Met de belofte dat ze terug zullen keren – mits ze God met hun hart zoeken. Willen we alleen een bemoedigende boodschap, of gaan we de uitdaging ook aan voorwaarden te voldoen?

Tegenstrijdig?
Soms lijkt de Bijbel tegenstrijdig, en is het lastig om het op te lossen. Sommigen zijn van mening dat we alles (verstandelijk) kunnen oplossen. Zo heb ik in mijn boekenkast de “Encyclopedia of Bible Difficulties” staan. Maar sommige tegenstrijdigheden zijn lastig te begrijpen. Waarschijnlijk zijn ze niet tegenstrijdig, maar missen we informatie om het op te lossen en kunnen we alleen maar gissen. Twee voorbeelden uit Genesis. In Genesis 1:24 worden de dieren vóór de mens geschapen, in Genesis 2:19 er na. Tenminste: als we beide teksten chronologisch lezen. Hier kunnen we nog wel oplossingen aandragen, maar wat te denken van het verhaal van Kaïn en Abel? Waar komen de mensen vandaag waar Kaïn het in 4:14 het over heeft? We weten het niet, en we moeten dan ook oppassen eenvoudige oplossingen aan te dragen.

Schokkend…
Dan nog te bedenken dat sommige teksten in de Bijbel ronduit schokkend zijn. Ik denk bijvoorbeeld aan de verhalen in Richteren (er wordt een tentpin in iemands hoofd geslagen, 4:21; de bloederige dood van Eglon, hoofdstuk 3), het einde van de Psalm 137 (zoek zelf maar op – binnenkort schrijf ik hier trouwens iets over), de oproep om alle volken in het nieuwe land te doden of verbannen (o.a. Deuteronomium 20:16, 17), of de dood van Ananias en Safira in Handelingen 5. We moeten oppassen om hier gemakkelijke antwoorden te geven. Of aan alles hierin de Bijbel na te volgen.

Gods Woord!
Hoe kan ik nog geloven dat dit boek Gods Woord is? Omdat het een eerlijk boek is. Het is echt. Schrijvers sparen zichzelf vaak niet. Geen hoogdravende verhalen, maar mensen die menselijk zijn, falen. Mensen die hun relatie met God beschrijven. Een God die streng en liefdevol is, oneindige groot maar in een mens geboren wordt, trouw maar onbegrijpelijk in zijn redenen… De God wiens Zoon voor mijn zonden aan het kruis stierf. Die mij nieuwe leven gaf door de opstanding. En niet alleen voor mij, maar voor iedereen. Dat is de kern voor mij. Daarmee begrijp ik sommige teksten nog niet, maar weet ik genoeg om te zeggen: in die God geloof ik, die Jezus volg ik, door die Geest wil ik geleid worden. Niet als boek met ‘alle antwoorden’ (want soms roept het meer vragen op), maar als boek van God, over God, van mensen, over mensen. Over God die mensen gaat.

In onze liederen
Hoe komt dit terug in onze liederen? Met zo’n dik boek, inclusief moeilijke teksten, is het logisch dat we niet alles in onze teksten kunnen verwerken. Of moeten verwerken. Dat de schokkende dingen niet terugkomen, snap ik best. Maar het gevaar bestaat wel dat we te eenzijdig focussen op de teksten die ons uitkomen. Dat is best gek, als we aan de ene kant zeggen de Bijbel van kaft tot kaft geloven, maar alleen maar zingen (en in minder mate preken) over een beperkt gedeelte… Laten we een voorbeeld nemen aan de veelzijdigheid van de Psalmen en andere liederen in de Bijbel, zonder de oproep ‘zing een nieuw lied‘ (Psalm 96) uit het oog te verliezen natuurlijk.

Van kaft tot kaft
Geloof (en zing) ik de Bijbel van kaft tot kaft? Ja, met de juiste context, in het juiste genre, met de dingen die ik niet begrijp. Net als Jakob worstel ik dan soms, net als Petrus verloochen ik die God misschien soms wel, net als Paulus laat ik me soms theologisch gaan en net als David wil ik van Hem zingen in al mijn gemoedstoestanden en als Johannes zie ik uit naar Jezus’ terugkomst. Die Bijbel geloof ik. Vanaf de schepping in Genesis 1 tot aan de de nieuwe hemel en aarde in Openbaring 22. Van A tot Z…

Advertenties

4 thoughts on “Waarom de Bijbel geen boek met alle antwoorden is…

  1. Pingback: En toen begreep ik Psalm 137… | Gloria en Kyrie

  2. Ik vind de tegenstrijdigheden ook lastig te begrijpen. Maar ik vind “de chronologische volgorde” wel slim bekeken. Wie weet zitten de hoofdstukken niet helemaal goed? En daarbij, ik hoef niet alles te weten. Als ik alles wist, was het geen geloven meer.

    Like

  3. Pingback: 5 redenen waarom een test niet geschikt is voor bemoedigende bijbelteksten | Gloria en Kyrie

  4. Pingback: Kunnen we Psalm 51 nog wel zingen? | Gloria en Kyrie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s