Muziek in de kerkgeschiedenis VII: De evangelische beweging

AchtergrondEvBund

Het kon natuurlijk niet uitblijven dat ik als ‘evangelische’ zou inzoomen op de muzikale ontwikkelingen van deze beweging. Ik hoop dat met wat eerder voorbijgekomen is, ook duidelijk is dat de evangelische beweging niet helemaal bij nul is begonnen. Een (beetje) kennis van je eigen geschiedenis lijkt me altijd goed! Hier ligt de focus vooral op de muziek in Nederland.

De evangelische beweging in Nederland is sterk beïnvloed door de Engelstalige wereld. Dat was al zo begin 20e eeuw. In de bundel van Johannes de Heer vinden we bijvoorbeeld liederen van Sankey en het Leger des Heils.

De Zangbundel van Johannes de Heer
De Zangbundel van Johannes de Heer kwam voort uit een roeping die Johannes de Heer voelde toen hij 1 Koningen 5:9 hoorde en een visioen dat hij bij deze tekst kreeg in een kerk Wales.  In Wales was in 1904 een opwekking gaande. In deze heiligingsbeweging stond kruis, opstanding als bron van vergeving en het nieuwe leven centraal. De kerken zaten afgeladen vol en er ontstonden nieuwe liederen, zoals in de bundel Victory Songs. Johannes de Heer begon voor Nederland ook een zangbundel samen te stellen, waarvan de eerste in 1905 werd uitgegeven. Hij name veel liederen over uit Engeland en Amerika, zoals die van Sankey (zie 3.1.6) en het Leger des Heils. Tjitte Wever schrijft dat

[d]e liederen gaan over bekering en wedergeboorte, de persoonlijke relatie met de Heer, de kracht van het gebed, kracht om te gaan door de diepe dalen van het leven, over de vreugde van de verlossing, het verlangen naar groei en heiliging en meer van de Heilige Geest, over de verwachting van de wederkomst.

Kort samengevat: vergeving, vervulling en wederkomst. Er zijn dan ook parallelen met de Maranathabeweging. De liederen werden veelal begeleidt op een harmonium. De stijl wordt wel opgewekte romantiek genoemd. Door de radio werden de liederen in de jaren 1930 en 1940 ook bekend bij gewone protestanten. De liederen mochten niet gezongen worden in traditionele kerken, maar thuis werd er wel uit gezongen, of hoogstens in “de marges van de eredienst”. Voor of na de dienst. Maar ook in het Liedboek voor Kerken (1973) waren evangelische invloeden, wat nog iets sterker naar voren komt in het nieuwe Liedboek (2013), waarin ook enkele opwekkingsliederen zijn opgenomen.

Glorieklokken
Begin 20e eeuw kwam ook de Pinksterbeweging op. Deze beweging kreeg in 1923 een eigen bundel: Glorieklokken van zuster M. Alt. De nadruk lag op ervaringen met de Geest, lofprijs, genezing. De liederen waren in ongeveer dezelfde stijl als JdH, maar vaker begeleidt met een elektronisch orgel of gitaar.

Opwekking
Na de tweede wereldoorlog verandert er veel. Door nieuwe media als radio, televisie en grammofoonplaten vinden nieuwe muziekstijlen snel hun weg naar het publiek. Organisaties als Youth for Christ wisten hier op in te spelen en ontwikkelde ‘een nieuw repertoire en genre van christelijke ‘worship’-muziek.’ Via de organisatie van pinkstervoorman Ben Hoekendijk – die al in 1960 het blad Opwekking uitgaf – vond deze muziek ook in Nederland ingang. Het begon als liederenblad bij de One-Way dagen, met eenvoudige koortjes. Net als bij Johannes de Heer is veel muziek afkomstig uit de Engelstalige wereld, maar er is ook Nederlands materiaal. De liederen groeien mee met ontwikkelingen in de Engelstalige wereld, en maakt gebruikt van het idioom popmuziek. We zien bijvoorbeeld perioden waar veel liederen van Graham Kendrick en Stuart Townend voorbij komen, maar ook de opkomst van Hillsong terugkomen in deze bundel (Darlene Zschech, Israël Houghton). Er is ook een deel dat van eigen bodem komt,  zoals liederen van Marcel Zimmer en Peter van Essen. Enerzijds is er een ontwikkeling waarbij steeds meer nadruk komt te liggen op de persoonlijke ervaring, maar zien we ook invloeden waarbij meer sprake is van theologische diepgang. De nadruk ligt wel op ‘aanbidden vanuit de ervaring’.

Met de ontwikkeling van liederen verandert ook de manier van zingen in de kerk, waar een band de gemeente begeleidt. Muziek krijgt ook een veel centralere plaats in de eredienst, er ontstaat een worshipcultuur waarin de tijd van aanbidding een sacramentele functie krijgt. De ervaring is minstens zo belangrijk als wat er gezongen wordt.

In de meeste vrije kerken is Opwekking inmiddels niet meer een aanvulling op bundels als Johannes de Heer en/of Glorieklokken. Het is de standaard geworden. Maar ook in traditionele kerken vindt Opwekking steeds meer ingang. Dit laatste niet altijd zonder slag of stoot. Men is immers gewend met het orgel Psalmen en Gezangen te zingen. Opwekking leent zich daar minder voor, maar wordt dan vaak met de piano begeleidt of er is een combo. Het Evangelisch Werkverband – een stichting binnen de PKN die vanuit een evangelische visie werkt – heeft ook een bundel uitgegeven, de Evangelische Liedbundel, waarin ook veel liederen uit Opwekking zijn opgenomen.

Volgende keer het laatste deel: Nieuwe ontwikkelingen

Bekijk alle delen hier

Advertenties

3 thoughts on “Muziek in de kerkgeschiedenis VII: De evangelische beweging

  1. Pingback: Muziek in de kerkgeschiedenis VIII: Nieuwe ontwikkelingen | Gloria en Kyrie

  2. Pingback: Over inhoud valt wel te twisten… | Gloria en Kyrie

  3. Pingback: Muziek in de kerkgeschiedenis – overzicht | Gloria en Kyrie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s