Muziek in de kerkgeschiedenis VI: De 20e eeuw

Reizen door de tijd

In deze reis door de tijd komen we steeds dichter bij het heden, en zullen ook steeds beter de lijnen die leiden naar de evangelische beweging duidelijk worden. We zijn aanbeland in de 20e eeuw. Een roerige eeuw. Waarschijnlijk is er geen eeuw in de geschiedenis waarin de veranderingen zo snel gingen als deze eeuw. Door nieuwe vormen van vervoer en communicatie is de wereld in zekere zin kleiner geworden, maar misschien staan we soms wel verder van elkaar af dan ooit. Die snelheid van verandering zien we ook in de kerk. Een tijd van teruggrijpen en nieuwe experimenten.

Het Tweede Vaticaans Concilie
Tijdens dit concilie (1962-1965) zijn belangrijke beslissingen genomen ten aanzien van de Rooms-Katholieke Liturgie. Baanbrekend was het besluit om de volkstaal, naast het Latijn, toe te staan in de eredienst. De actieve deelname van het volk werd bevorderd. Maar ook werd benadrukt dat tradities als de Gregoriaanse gezangen van tijdloos belang zijn. Niettemin leidde de uitspraken tot een golf van experimenten binnen deze kerk, zelfs rockmuziek. Van meer blijvende aard zijn de nieuwe Psalmzettingen van Joseph Gélinieau, die als beurtzang gezongen konden worden.

Protestante kerken
In de veelheid aan protestante kerken die inmiddels – en vooral in Nederland – zijn ontstaan zien we verschillende bewegingen. In de rechterflank wordt vastgehouden aan de oude Psalmberijmingen, en is nog steeds weinig ruimte voor gezangen. Afhankelijk van de kerk wordt isometrisch (op hele noten) of ritmisch gezongen. Sommigen prefereren de berijming van Datheen (1566), anderen de berijming van 1773. Andere kerken, meer in het midden of links daarvan, hebben geen moeite met gezangen. In 1973 verschijnt het Liedboek voor de Kerken met een brede schat aan liederen. Naast een nieuwe psalmberijming staan er 491 gezangen in, van diverse schrijvers.

Taizé
In 1949 werd door de protestante broeder Roger de Taizé gemeenschap in Frankrijk gesticht. Aanvankelijk protestants werd dit een oecumenisch centrum. Veel jongeren komen vanuit heel Europa naar dit centrum. De muziek van Taizé vindt zijn weg naar de kerken. Het is eenvoudige muziek die een heel eigen kwaliteit heeft door ‘ordelijkheid’ en kan zowel met eenvoudige begeleiding als een orkest worden gezongen.

De Evangelische Beweging
De relatief nieuwe evangelische beweging heeft minder “last” van tradities. Zij gaan dan ook gemakkelijker mee met (muzikale) ontwikkelingen. Vanaf de tweede helft van deze eeuw doen de invloeden van populaire muziek zijn intrede. Een belangrijke rol speelt hierin ook de pinksterbeweging, die zorgt voor een aanwas aan nieuwe muziek met nadruk op het werk van de Geest. Er is een hele nieuwe stroming van muziek ontstaan, Praise en Worship muziek. Deze muziek is vooral in de Engelstalige wereld ontstaan. Elementen uit de popmuziek zijn geïntegreerd met de evangelische- en pinkstertheologie. Goed in het gehoor liggende melodieën, volgens het couplet-refrein structuur, herhaling. Inhoudelijk ligt de nadruk op beleving: hoe ervaar ik God, wat doet Hij voor mij. Dit past bij de nadruk op het individu in de evangelische beweging, de persoonlijke bekering. In Nederland is de bundel Opwekking populair. In het volgende deel ga ik dieper in op de evangelische beweging.

De Liturgische Beweging
Een belangrijke ontwikkeling die we vooral binnen de traditionele kerken vinden is de Liturgische Beweging. In het algemeen is dit een beweging waarbij gestreefd wordt naar de bevordering van liturgie. Er zijn verschillende liturgische bewegingen geweest, vooral binnen de katholieke kerk. De meeste recente vindt zijn oorsprong eind 19e, en vooral begin 20e eeuw. Het doel was actieve deelname van de gelovigen aan de liturgie. In deze visie wordt belang gehecht aan kwaliteit en inhoud, wat sommigen eerder als elitair zouden aanmerken.

Blended Worship
Een andere interessante ontwikkeling die aan het eind van de 20e eeuw opkomt is Blended Worship of Verbindend Vieren. Deze beweging probeert bruggen te bouwen tussen verschillende muzikale tradities. Taizé, Iona, Liedboek en de Evangelische Liedbundel kunnen in één dienst voorkomen. Het is een uitdagende aanpak, omdat sommige tradities elkaar (ogenschijnlijk) kunnen bijten. Het orgel én een stevige band naast elkaar roept misschien zowel bij de jongeren (t.a.v. het orgel) als ouderen (t.a.v. de band) weerstand op. Maar voorstanders willen nu juist geen compromis, maar een waardevolle aanvulling van de verschillende tradities. Dit is een uitdaging en wordt in weinig kerken goed tot uitvoer gebracht. Het boekje “Verbindend Vieren. Spelen met vormen en stijlen in de eredienst” doet suggesties hoe dit uit te voeren is.

Advertenties

3 thoughts on “Muziek in de kerkgeschiedenis VI: De 20e eeuw

  1. Pingback: Muziek in de kerkgeschiedenis V: In de rest van de wereld | Gloria en Kyrie

  2. Pingback: Muziek in de kerkgeschiedenis VIII: Nieuwe ontwikkelingen | Gloria en Kyrie

  3. Pingback: Muziek in de kerkgeschiedenis – overzicht | Gloria en Kyrie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s