Drie kenmerken van een kerklied

Wat is een “kerklied”? Wanneer is een lied “geschikt” om in de kerk gezongen te worden? Kun je álles zingen in de kerk? Of zijn er een aantal kenmerken waaraan een lied moet voldoen? En zijn die dan algemeen over alle kerktypen heen, of zit daar nog verschil in? Ik doe een poging om tot een aantal (zo algemeen mogelijke) kenmerken te komen.

Bijbels verantwoord
Een lied moet toetsbaar zijn aan de Bijbel. Best lastig, wat een gereformeerde zal bepaalde teksten anders interpreteren dan een pinksterchristen. Hoe dichter je bij een Bijbeltekst zit, hoe veiliger, want gereformeerden en pinksterchristenen hebben dezelfde Bijbel.
Teksten moet niet alleen op de klank af gekozen worden. Er wordt niet altijd rekening gehouden met de context, dan ligt de focus op een bepaalde tekst. Dat betekent niet dat liederen altijd heel letterlijk hoeven te zijn! Juist door beeldend taalgebruik, metaforen, krijgt een lied kleur.
Bijbels verantwoord betekent ook dat de onderwerpen van liederen niet eenzijdig zijn. Niet dat in één lied de Bijbel compleet weergegeven kan worden, maar in een serie liederen moeten wel voldoende diversiteit zijn. Ik zie de Psalmen als een goed voorbeeld: alle aspecten van het (geloofs)leven komen aan bod (zie ook mijn pleidooi voor Opwekking 2.0). Daarmee wil ik niet zeggen dat we alleen maar Psalmen moet zingen, want daarmee mis je belangrijke heilsfeiten uit het Nieuwe Testament, maar wel dat het als geheel een blauwdruk is voor onderwerpen waarover we kunnen zingen in de kerk.

Muzikaal verantwoord
Een lied moet muzikaal verantwoord zijn. Ten eerste moet het goed zingbaar zijn.
Ik schreef hier al eerder uitgebreid over. Een lied moet goed te zingen zijn door de gemeente. Ik merk dat melodieën met weinig syncopen gemakkelijker meegezongen worden, maar soms ook als ‘saai’ worden ervaren in moderne gemeenten. Syncopen kunnen wel, maar dat vereist wel goede begeleiding door een band.
Ten tweede, het moet muzikaal uitvoerbaar zijn. Ook al zijn er hele complexe composities, er moet een soort midden zijn in het niveau en uitvoerbaarheid van muziek. Hoewel ik erg van progressieve rock houd, is deze muziek vaak te complex om in de kerk uit te voeren.

Esthetisch verantwoord
Hiermee bedoel: ik is een lied “mooi”. Hier gaan verschillende wegen uiteen. Er zijn nu eenmaal verschillende soorten kerken, met verschillende soorten muziek. De site Kerkmuziek noemt vijf soorten:

  1. Liturgische kerkmuziek (recitavistische zang, beurtzang, strofische zang, motetten)
  2. Muziek van de basisbeweging (‘hoogstaand’, poetisch, humanistisch)
  3. Sacrale muziek (katherdraal: missen; meditatief: gregoriaans)
  4. Geestelijke muziek (laagdrempelige muziek als Johan de Heer; cantates en oratoria)
  5. Evangelicale kerkmuziek (lofprijs- en aanbiddingsmuziek)

Over de indeling valt vast en zeker te twisten. Maar mijn punt is vooral: er zijn heel veel soorten muziek. Kun je wel een ‘esthetisch’ kenmerk benoemen? Ik denk van wel: de stijl sluit aan bij een bepaald soort geloofsbeleving en wat daarin ‘mooi’ gevonden wordt. Een Opwekkingslied zal in een streng gereformeerde kerk misschien verfoeid worden, en andersom een Psalm op hele noten. De stijl van een lied is wel degelijk van belang, en hierin speelt sterk de context waarin het lied gezongen wordt mee. Je ziet dat ook als grenzen overschreven worden: een Opwekkingslied op orgel, zeker als het syncopatisch is, komt meestal niet zo goed uit de verf.
Mijn punt is vooral: een kerklied moet passen in de context waarin het gezongen wordt. Daarmee zou alles een kerklied kunnen zijn. In de jaren 1960 was popmuziek nog van de duivel, 25 jaar later is het geaccepteerd in evangelische gemeenten. Dit is dus zeker een dynamisch kenmerk, want over smaak valt niet te twisten.

Wat is het doel van een lied?
Nu kan een lied wel bijbels, muzikaal én esthetisch verantwoord zijn, maar: wat is het doel van een kerklied? Iemand wees mij op een aantal punten.*
Het doel van het zingen in de eredienst is ten eerste het eren van God. Mijn punt bijbels verantwoord impliceert dit wel, maar dit moet expliciet benoemd zijn! Als een lied God niet eert, heeft het geen plaats in de eredienst. God eren betekent mijns inziens niet dat je alleen maar “God is groot” zingt, en alles wat daar op lijkt. De Bijbel biedt voldoende voer om God op allerlei manieren te eren. En dat betekent ook dat er soms rauwe emoties in een lied kunnen komen (zoals in de Psalmen!)
Ten tweede moet een lied samen gezongen kunnen worden. Dat impliceer ik hierboven al in de muzikale- en esthetische kernmerken. Maar hierbij speelt ons hele wezen een rol. Helpt een lied ons iets te voelen? Helpt het lied ons beter Gods grootheid te begrijpen, een stuk ontzag krijgen? Sommigen zouden zeggen: brengt het lied je in aanbidding? Een lied is namelijk een geweldig middel om God te aanbidden. Wat dat precies inhoudt kan per gemeente verschillen (bij de een heel expressief, de ander heel statig), maar wat ik vooral belangrijk vind om te noemen is dat het een gezamenlijk gebeuren is. Je aanbidt God niet alleen, maar samen met je broers en zussen in de gemeente!

Houdbaarheid
Nog iets over de ‘houdbaarheid’ van een lied. Zeker in de huidige tijd gaan ontwikkelingen snel. Een lied wat gisteren populair was, is morgen al weer ‘uit de tijd’. Juist in de kerk is het belangrijk dat we het verleden niet uit het oog verliezen. Het is daarom ook belangrijk dat er liederen blijven die de tand des tijds blijven doorstaan. Ik vind het heerlijk om met kerst weer Ere zij God te zingen. Of af en toe in een gewone dienst een lied als Groot is Uw trouw.
De Bijbel roept meerdere keren op om een nieuw lied te zingen. Gelukkig gebeurt dat ook, maar niet ten koste van de erfenis die we hebben. Laten we ons niet gek maken door de waan van de dag! En je kunt een oud lied soms ook prima in een nieuw jasje steken, zoals ‘k Geef mij zelf aan u volkomen in de uitvoering van Kees Kraayenoord.

Samenvattend
Wat is een kerklied? Een Bijbels te verantwoorden lied, dat muzikaal uit te voeren en te zingen is en past bij de eredienst van een bepaalde denominatie. En de echte goede kerkliederen doorstaan de tand des tijds!

 Een kerklied is een Bijbels te verantwoorden lied, dat muzikaal uit te voeren en te zingen is en past bij de eredienst van een bepaalde denominatie.

* Dit gedeelte is later toegevoegd (19/4/2015)

Advertenties

One thought on “Drie kenmerken van een kerklied

  1. Pingback: Geen Hillsong? Of toch wel? Op zoek naar een middenweg | Gloria en Kyrie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s