Wat is aanbidding?

Als er één onderwerp is waar m.i. verwarring over bestaat onder evangelische christenen, dan is het denk ik aanbidding. Als ik zou moeten afgaan op wat ik er van anderen over hoor, en wat in meer populaire boekjes lees, is aanbidding zoiets als “in aanbidding geleid” worden door de aanbiddingsleider met aanbiddingsmuziek. Je schijnt zelfs liederen als aanbiddingslied te kunnen spelen door ze langzamer te spelen. Dan kom je blijkbaar in aanbidding. Je begrijpt mijn wat cynische ondertoon: deze verklaring bevredigt mij niet. Het gevoel bekruipt mij dat het teveel om het gevoel gaat. En wel een bepaald soort gevoel. De vraag is: wat is aanbidding dan wel?

Aanbidden in Geest en waarheid

Ik denk dat een belangrijk bijbelgedeelte om aanbidding te begrijpen het volgende gedeelte is:

Daarop zei de vrouw: ‘Nu begrijp ik, heer, dat u een profeet bent! Onze voorouders vereerden God op deze berg, en bij u zegt men dat in Jeruzalem de plek is waar God vereerd moet worden.’ ‘Geloof me,’ zei Jezus, ‘er komt een tijd dat jullie noch op deze berg, noch in Jeruzalem de Vader zullen aanbidden. Jullie weten niet wat je vereert, maar wij weten dat wel; de redding komt immers van de Joden. Maar er komt een tijd, en die tijd is nu gekomen, dat wie de Vader echt aanbidt, hem aanbidt in geest en in waarheid. De Vader zoekt mensen die hem zo aanbidden, want God is Geest, dus wie hem aanbidt, moet dat doen in geest en in waarheid.’ De vrouw zei: ‘Ik weet wel dat de messias zal komen’ (dat betekent ‘gezalfde’), ‘wanneer hij komt zal hij ons alles vertellen.’ Jezus zei tegen haar: ‘Dat ben ik, degene die met u spreekt.’ (Jh 4:19-26)

Ten eerste is aanbidding onafhankelijk van een plaats (niet in Jeruzalem, niet op de Gerizim). Ten tweede is het onderwerp van aanbidding belangrijk. Jezus verwijst hier indirect naar Zichzelf en God: dat is namelijk wat de redding uit de Joden feitelijk inhoudt. Ten derde gaat aanbidding om de juiste gesteldheid: in Geest en in waarheid. Aanbidding staat niet los van God (want het is in de Geest) en staat niet los van bepaalde waarheden.

Wandelen met God

Stappen we met zevenmijlslaarzen door de Bijbel, dan zien we dat er een aantal mensen zijn die met God wandelen: Noach, Henoch, Abraham, David. Zij hebben een nauwe relatie met God. Bijzonder is dat ze een hele open relatie hebben. Abraham kan onderhandelen met God, David schreeuwt het in zijn liederen soms uit naar God.

Aanbiddingsliederen?

Nu we het toch over liederen hebben: als we de Bijbelse woorden voor aanbidding onderzoeken, valt iets bijzonders op. De woorden worden praktisch nooit in verband met muziek gebruikt. Zo is het Hebreeuwse woord voor aanbidden afgeleid van het woord voor knielen. Aanbidden is dus vooral aangeven dat je iemand hoger acht dan jezelf. Dat dat óók in muziek kan is zeker waar. Zowel in negatieve zin, als in Daniel 3 voor een beeld geknield moet worden bij muziek, als in positieve zin, in de Psalmen waar over aanbidding gezongen wordt. Als het gaat om liederen, zien we dat daar veel meer termen als loven en prijzen wordt gebruikt (er wordt overigens ook het nodige geklaagd – en ook dat leidt tot lofprijzen). Liederen zijn een soort lofoffers (zie bijv. Ps 6:5; Nh 12:27).

Met heel je hart, ziel, verstand en kracht

Aanbidden zou je kunnen zien als een overtreffende trap van liefhebben. En dan kom ik op Mc 12:29-31, waarin Jezus zegt:

‘Het voornaamste is: “Luister, Israël! De Heer, onze God, is de enige Heer; heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand en met heel uw kracht.” Het op een na belangrijkste is dit: “Heb uw naaste lief als uzelf.” Er zijn geen geboden belangrijker dan deze.’

Als we God liefhebben, en dus ook als we Hem aanbidden, moeten we dat doen met ons hart, onze ziel, ons verstand en onze kracht. God heeft ons geschapen als fysiek persoon met gevoelens en bepaalde denkvermogens. En dit mogen we allemaal gebruiken als we Hem aanbidden. Hebben sommige traditionele manieren van zingen de neiging te veel ons verstand aan te spreken, ik zie nu dat er manieren van zingen zijn die te veel ons gevoel aanspreken. Geen van beide is gezond. Als we alleen maar eenvoudige liederen zingen, waarbij we vooral veel tekst herhalen en de muziek en tekst sterk ons gevoel aanspreken, raken we uit balans. Zeker als we denken dat dat aanbidding is. Maar, er is meer!

De ware eredienst

Paulus schrijft nog iets interessants wat aanbidding raakt:

Broeders en zusters, met een beroep op Gods barmhartigheid vraag ik u om uzelf als een levend, heilig en God welgevallig offer in zijn dienst te stellen, want dat is de ware eredienst voor u. U moet uzelf niet aanpassen aan deze wereld, maar veranderen door uw gezindheid te vernieuwen, om zo te ontdekken wat God van u wil en wat goed, volmaakt en hem welgevallig is. (Rm 12:1-2)

Als we God een offer willen geven, dan moeten we blijkbaar meer geven dan een lied (zoals een Opwekkingslied terecht zegt). We moeten onszelf helemaal geven. Dus niet: op zondag om 10:20 – 10:40 een aantal liederen zingen die bij ons een bepaald gevoel opwekken. Maar het doorspekt heel ons leven. Daar zitten trouwens ook morele aspecten aan. Als God Israel door Zijn profeten tot de orde roept, bekritiseert Hij bijvoorbeeld hun offers. Ze offeren wel, in de veronderstelling God tevreden te stellen, maar doen kwade dingen (Js 1:16, 17). Aanbidding kan niet als er geen sprake is van streven naar gerechtigheid.

Wat is aanbidding?

In een kleine duizend woorden een uitputtende uitleg geven wat aanbidding is, is onmogelijk. Alleen al omdat aanbidding vooral uit je levenspraktijk moet blijken. Ik heb slechts een paar Bijbelse lijnen kunnen aanstippen, die hopelijk een vertekend beeld de goede richting uit duwen. Ik heb daarbij niet de wijsheid in pacht, dus lees vooral verder in de Bijbel. Wel wil ik nog een korte overweging geven. Ook al is aanbidding veel meer dan het zingen van liederen, geloof ik wel dat zingen tot Gods eer een van de mooiste manieren is om Hem te aanbidden. Kijk maar naar Op 5:11. 12, waar een nieuw lied wordt gezongen voor God.

Maar wat is dan een gezonde manier om God te aanbidden in liederen? Inhoudelijk denk ik dat het goed is om te kijken naar de liederen die we in de Bijbel vinden, en specifiek het boek Psalmen. Dit boek mag een richtlijn zijn voor wat we zingen. Het is tekstueel veel diverser dan de hedendaagse lofprijs en aanbiddingsmuziek. Zowel positieve als negatieve emoties en ervaring vinden we er in terug. Ook vinden we soms echt onderwijs, ons verstand wordt aangesproken. Dat betekent niet dat we alleen Psalmen zouden moeten zingen – we worden nota bene in de Psalmen opgeroepen nieuwe liederen te zingen – maar dat dit wel een gezonde richtlijn geeft. We kunnen wel een nodige boost aan Psalmen gebruiken, maar we hebben zeker ook (nieuwe) liederen nodig die expliciet over Jezus gaan.

Laten we zingen en aanbidden met heel ons hart, ziel, verstand en kracht in Geest en waarheid. En laat onze aanbidding niet stoppen na de eredienst!

Advertenties

17 thoughts on “Wat is aanbidding?

  1. Fijn blog! Ik kom je blog tegen via christelijke webloggers. Ik ga zeker volgen wat je schrijft. Zelf speel ik in het Muziekteam van mijn gemeente. Helaas is in onze gemeente veel onenigheid over muziek. Overigens gaat mijn eigen blog daar niet over, die gebruik ik om mijn andere creatieve talenten te delen. Wel eens lastig als je meer talenten hebt. 😉
    Vr.gr. Marijke

    Like

  2. Nog even een aanvulling. Het blog straalt uit dat je een zoektocht bent gestart. En jij start bij de Samaritaanse vrouw. Mooi dat je aanbidding als levenshouding eigenlijk benoemt. Ik denk zelf namelijk dat dat een belangrijk stuk van aanbidding is. Hopelijk ga je nog wel op zoek naar wat er precies bedoeld wordt door die aanbiddingsleiders en de langzame muziek. Voor mij zit het verschil tussen aanbidden, lofprijzen en dankzeggen er in dat aanbidden ingetogen en naar binnen gericht is. Zonder dat je op jezelf gericht bent. Naar binnen om alles uit te sluiten en je te consenteren op God.

    Like

  3. Wat wel en niet goed is en wie dat bepalen? Ik volg mijn gevoel en mijn verstand. Liefhebben is met gevoel en met verstand. Aanbidden is met gevoel en verstand. Welke teksten, liederen, manieren? Ik probeer dat in de Geest te doen. Praten met God, contacten door Zijn Geest en dan kijken waar het uitkomt. Dan is liederen zingen zeker niet de mooiste manier. Maar een manier die we als mooiste kunnen zien. Of niet. Een mooie foto, een mooi geluid, een liefdevolle vriend. Waar is God niet en waar kan ik Hem niet in aanbidden?Op veel manieren. Ik wandel lekker door en aanbid Hem elke dag.

    Like

  4. @Chiel: bedankt voor je reactie ook hier! Wat me triggerde in jouw reactie was dit, dat “aanbidden ingetogen en naar binnen gericht is” volgens jou. Dat is precies wat ik gepoogd heb te bestrijden in mijn stukje. Ik zie dat mensen dan opeens een bepaald soort lied in gedachten hebben, inderdaad rustig, met een voorzichtige climax. En ja, natuurlijk kan dat óók een vorm van aanbidding zijn, maar ik denk dat alles wat we in de eredienst doen, sterker nog, alles wat uit ons leven blijkt, aanbidding zou moeten zijn. Dus ook een stevig lied (waarin we Gods naam prijzen en Hem eer bewijzen), of misschien juist een treurig lied (waarin we onze pijn ook bij God neerleggen, maar ook ons vertrouwen in Hem uitspreken). Maar ook als ik ’s avonds bij een heldere hemel naar de sterren kijk en besef dat God zo groot is dat Hij dat allemaal gemaakt heeft en ik iets beleef van ontzag en dankbaarheid en besef hoe nietig ik ben. En dus als het ware voor Hem neerkniel.
    Aanbidding is dubbel: het is héél veel (namelijk heel ons leven), maar kan natuurlijk niet ‘letterlijk’ tot uiting komen in alles wat we doen. Dus is zingen een geweldige manier om God te aanbidden. Maar ik kan niet zoveel met (gechargeerd) aanbiddingsleiders die ons met een zoetgevooisd liedje ons in aanbidding leiden. Dan dreigt het een maniertje te worden en wordt aanbidding voorspelbaar. En erger: dreigt het te gaan om een bepaalde emotie opwekken, waarbij we ons prettig voelen. Nu is emotie niet verkeerd, maar moet aanbidding niet vooral zijn dat we (overdrachtelijk) neerknielen voor God?

    Like

    • Dat met die zoetgevooisde liedjes ben ik het met je eens. Het kan ook anders.

      Ik denk dat aanbidding, dankzegging en lofprijzing dezelfde trits is als de gereformeerde/reformatorische opbouw va een kerkdienst: verootmoediging, vergeving dankbaarheid. En dan het antwoord daarop. Even zwart wit:
      bij lofprijs zeg ik: Heer u bent de Grote Koning u hebt de aarde in uw hand
      bij dankzegging: Heer dank voor wat u deed en doet voor ons
      bij aanbidding: dank Heer, dat u er voor mij bent en dat ik van u mag houden.
      Zoiets.
      Ik denk dat het in een natuurlijk verloop van een dienst precies past. En ik geloof ook dat het goed is om de verschillen aan te duiden omdat we er dan bewuster mee bezig zijn.

      In de kerkdiensten die ik bezoek spreken we God bijvoorbeeld amper rechtstreeks aan door de liederen. Die gaan via de derde persoon of zijn verhalend vanuit de psalmen. Heb je dan tot God gezongen?

      Like

      • Hoi Chiel,

        Hoewel ik inhoudelijk wel met je eens ben dat wat je noemt onder lofprijs, dankzegging en aanbidding noemt thuis hoort in de eredienst, zou ik tenminste onder de noemer aanbidding toch een andere definitie hanteren. Wat jij onder lofprijs noemt, is denk ik de kern van wat aanbidding is: God erkennen als hoogste en maker (en welke vorm dat kan krijgen? Heel veel!). Wat jij onder aanbidding noemt, zie ik als een vorm van dankzegging. Maar goed, laat ik niet over woorden vallen: in de kern kan ik me vinden in de inhoud die je er aan geeft. Overigens mis ik soms juist wel die verootmoediging, vergevening en ook de “bede om hulp” in evangelische gemeenten.
        Ik denk dat evangelisch en reformatorisch elkaar heel goed zouden kunnen aanvullen. Zit de een – kort door de bocht – te veel op het gevoel, de andere – ook kort door de bocht – te veel op het verstand. Dus: én liederen vanuit de 1e persoon, niet te ingewikkelde teksten, herhaling, beschrijving van gevoel etc. En liederen die verhalen, beschrijven, misschien wat meer afstand nemen. Want ook dat is aanbidding: bijv. zulke mooie Psalmen die de schepping beschrijven (bijv. Psalm 104, vind ik heel mooi in de uitvoering van PvN.) of belijdenislied (Opwekking 347 Ik geloof in God de Vader).
        Ik zie aanbidding dus heel breed: alles wat je doet om God de eer te geven die hem toekomt. Gewoon, door je werk goed te doen. Te genieten van zijn schepping. Te zingen van, voor en over Hem. Dan krijgt het ook betekenis, en blijven we niet hangen in een bepaald gevoel gecreeerd door een liedje, sfeer, aanbiddingsleider, maar neem je het mee in doen en laten (let wel: muziek kan en mag gevoelens oproepen, dat helpt ons zeker, maar niet als trucje, maar als middel).

        Like

  5. aanbidding, lofprijs en dankzegging hebben flinke overlap denk ik. wat je zegt over evangelische gemeenten herken ik zelf niet. Ik merkte daar toen ik daar rondliep veel besef van zonde maar ook besef van vergeving. En dat maakt aanbidden iets wat alleen maar vanuit het hart kan komen. Het is voor mij een diepere laag dan lofprijzen en dankzeggen. Intiemer.

    Like

  6. @Chiel: eens dat er besef van zonde en vergeving is. Ik denk dat ’t ‘m daar ook niet in zit. Wat ik aan de ene kant mis is dat er geen of weinig aandacht voor het lijden is (mooi hoe Brian Doerksen het hier verwoord: https://www.youtube.com/watch?v=2uB9b3QaTTY&feature=youtu.be#t=5m10s), soms overschreeuwt lijkt te worden door de overwinning in het geloof. Daarnaast zie ik de valkuil van de maniertjes.
    Dat betekent zeker niet dat het allemaal kommer en kwel is. Ik zie veel goede dingen, zing goede liederen, zie dat mensen met hun hart hun geloof leven. Natuurlijk zou ik graag een wat minder scheve balans hebben in de liederen, nergens is het perfect. Ik denk dat dit een blinde vlek is die steeds meer in het zicht komt.

    Like

  7. Pingback: Is er ruimte voor ellende in de eredienst? | Gloria en Kyrie

  8. Pingback: Aanbidding als feest | Gloria en Kyrie

  9. Pingback: Dit is mijn verlangen voor 2016 | Gloria en Kyrie

  10. Pingback: Jaaroverzicht Gloria en Kyrie 2015 | Gloria en Kyrie

  11. Pingback: Drie drijfveren om ook over lijden te zingen in de kerk | Gloria en Kyrie

  12. Pingback: Geen Hillsong? Of toch wel? Op zoek naar een middenweg | Gloria en Kyrie

  13. Pingback: Bijbelse woorden (1): Aanbidden (shachah/proskuneoo) | Gloria en Kyrie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s